Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία: Η Δύναμη που Σνομπάρει το Κράτος – Αναξιοποίητη Ισχύς εν μέσω «Κοσμογονίας»

Το πολιτικό σύστημα είναι υπόλογο

Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή «κοσμογονία» στον τομέα της άμυνας, ένα γεγονός που συμβαίνει μία φορά κάθε 40 χρόνια. Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989, η ήπειρος συνειδητοποιεί πως ζούσε σε έναν «πλαστό παράδεισο» χωρίς άμυνα και πλέον οργανώνεται, με τεράστιες ευκαιρίες και δισεκατομμύρια να πέφτουν στην αμυντική βιομηχανία. Η Ελλάδα, παρά το ότι είναι μια υπολογίσιμη στρατιωτική δύναμη με πλήρεις ένοπλες δυνάμεις,  διαθέτοντας περισσότερα άρματα από τη Γερμανία, Γαλλία και Αγγλία μαζί, δυστυχώς αδυνατεί να βρει ακόμα τον βηματισμό της και να αξιοποιήσει αυτή τη μοναδική συγκυρία.

Το Χρονίζον Πρόβλημα: Η Έλλειψη Εθνικής Στρατηγικής Δομής

Παρά την ύπαρξη ενός σοβαρού ιδιωτικού οικοσυστήματος με πάνω από 250 αμυντικές οντότητες (εταιρείες, ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστημιακά τμήματα) και πάνω από 15.000 εργαζομένους που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, η Ελλάδα πάσχει από την παντελή έλλειψη μιας οργανωμένης κρατικής δομής για την αμυντική βιομηχανία. Όλες οι χώρες του πλανήτη, από την Τουρκία που διαθέτει γενική γραμματεία μέχρι την Αυστραλία με υπουργείο αμυντικής βιομηχανίας, έχουν έναν αντίστοιχο οργανισμό (γραμματεία, υφυπουργείο) για να υπάρχει συνέχεια και στρατηγικός σχεδιασμός. Αντίθετα, στην Ελλάδα:

• Οι προτάσεις του Συνδέσμου Ελλήνων Κατασκευαστών Αμυντικού Υλικού (ΣΕΚΠΥ) προς όλες τις κυβερνήσεις επί χρόνια,  προτάσεις εθνικού και όχι κομματικού χαρακτήρα,  απορρίπτονται ή αγνοούνται στην πράξη, ακόμα κι όταν ενσωματώνονται στα προγράμματα κομμάτων της αντιπολίτευσης.
• Το Υπουργείο Άμυνας λειτουργεί με αξιωματικούς που εναλλάσσονται κάθε δύο ή τρία χρόνια, χωρίς θεσμική μνήμη ή τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και κατανόησης των πολύπλοκων ευρωπαϊκών προγραμμάτων (όπως το EΠP, EDIS, PESCO).
• Ενώ η Κύπρος αντέγραψε επιτυχώς και λειτουργεί Συμβούλιο Άμυνας, Έρευνας, Τεχνολογίας και Βιομηχανίας (ΣΑΕΤ) υπό την προεδρία του Προέδρου της Δημοκρατίας, η Ελλάδα κατήργησε το δικό της αντίστοιχο όργανο.

Οι Χαμένες Ευκαιρίες και η «Βασανισμένη» Εθνική Βιομηχανία

Η απουσία στρατηγικής οδηγεί σε απώλεια τεράστιων ευκαιριών, ιδίως σε μια περίοδο που η Ευρώπη χρηματοδοτεί την άμυνα σε πρωτοφανή κλίμακα. Η Ελλάδα, ενώ προμηθεύεται συνεχώς νέα αμυντικά συστήματα, αδυνατεί να εξασφαλίσει σημαντικές βιομηχανικές επιστροφές (offset agreements) για την εγχώρια βιομηχανία της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί:

• Η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ), η οποία, παρά τις προμήθειες αεροπορικού υλικού (Rafale και F-35) αξίας άνω των 4,5 δισ. ευρώ και ελικοπτέρων άνω του 1 δισ. ευρώ, «βασανίζεται» καθημερινά με προβλήματα αντί να επεκτείνεται και να προσλαμβάνει χιλιάδες άτομα. Σχεδόν τίποτα δεν έχει ληφθεί ως βιομηχανική επιστροφή από αυτές τις προμήθειες.
• Αυτή η εξάρτηση από το εξωτερικό δημιουργεί τεράστιους κινδύνους για την εθνική ασφάλεια, καθώς σε περιόδους κρίσης (ακόμα και μη πολεμικές, όπως ο κορωνοϊός), η υποστήριξη και επισκευή κρίσιμων συστημάτων είναι αδύνατη χωρίς την παρουσία ξένων τεχνικών.

Είναι παράδοξο και εκνευριστικό ότι η Ελλάδα του 1990 μπορούσε να κατασκευάσει τρεις από τις τέσσερις φρεγάτες και τρία από τα τέσσερα υπερσύγχρονα υποβρύχια της, ενώ η Ελλάδα του 2020 και μετά προμηθεύεται αεροσκάφη (F-35, Rafale) χωρίς καμία συμφωνία συμπαραγωγής ή υποστήριξης.

Το «Φιάσκο» με το SAFE: Ένα Ακόμα Παράδειγμα Κακής Διαχείρισης

Η πρόσφατη εμπλοκή της Ελλάδας στο πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe) αποτελεί ένα κραυγαλέο παράδειγμα της σύγχυσης και της ατελούς διαχείρισης. Το SAFE αποτελεί ένα εξαιρετικό εργαλείο για την πολεμική ετοιμότητα της Ευρώπης έως το 2030, προσφέροντας δανεισμό με εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους (10 χρόνια περίοδο χάριτος, 45 χρόνια αποπληρωμή με πολύ χαμηλό επιτόκιο).

• Η αρχική κυβερνητική θέση ήταν η αδιαφορία για το SAFE, προκαλώντας παύση ενασχόλησης του Υπουργείου Άμυνας.
• Μετέπειτα, η απόφαση για συμμετοχή ελήφθη με «πολύ επιταχυνόμενη διαδικασία», χωρίς να κατανοηθούν πλήρως οι δυνατότητες του εργαλείου.
• Η Ελλάδα ζήτησε μόλις 1,2 δισ. ευρώ για «χρηματοδότηση αναγκών» (δηλαδή προμήθειες), τη στιγμή που η Εσθονία, μια πολύ μικρότερη χώρα, ζήτησε 10 δισ. ευρώ.
• Αυτό σημαίνει τεράστια απώλεια ευκαιρίας, καθώς το ποσό που ζητήθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο (120-130 δισ. από τα 150 δισ.) υποδηλώνει ότι όποιος ζήτησε, θα πάρει. Με μια 10ετή περίοδο χάριτος, η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη συγκεκριμένων τομέων της αμυντικής βιομηχανίας, με αποτέλεσμα παραγωγή και εξαγωγές.
• Δεν υπήρξε καμία διαβούλευση με τις ελληνικές εταιρείες για τις προτάσεις προς το SAFE, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε προτείνει δικά της προϊόντα (π.χ., συστήματα τηλεπικοινωνιών, νυχτερινής όρασης, ή ακόμα και το τεθωρακισμένο Κένταυρος) αντί να περιοριστεί σε ρόλο αγοραστή.

Το Αυτονόητο που Δεν Γίνεται

Η επανάληψη αυτών των προβλημάτων, η «σύγχυση» και οι «κόντρες υπουργών» για τέτοια εθνικά θέματα, δεν τιμούν την εικόνα μιας σύγχρονης Ελλάδας. Ενώ «βρέχει λεφτά» στον τομέα της άμυνας, η Ελλάδα το μετατρέπει σε αντικείμενο εσωτερικής αντιπαράθεσης. Το αυτονόητο δεν γίνεται:

• Μια διαρκής επαφή και καταγραφή των δυνατοτήτων της χώρας στον ιδιωτικό τομέα.
• Η ανάπτυξη ασύμμετρων λύσεων και η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας.
• Η συστηματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων και των δυνατοτήτων συμπαραγωγών.

Η ευκαιρία για την στρατιωτικά ισχυρή Ελλάδα στην Ευρώπη είναι τεράστια. Χρειάζεται επειγόντως μια μόνιμη Γενική Γραμματεία ή ένα Υφυπουργείο Αμυντικής Βιομηχανίας, ένα κρατικό όργανο με αυτοτέλεια και θεσμική μνήμη, αποδεκτό από την Ευρώπη, που να βρίσκεται μακριά από μικροπολιτικά παιχνίδια. Μόνο έτσι η Ελλάδα θα μπορέσει να εκμεταλλευτεί πλήρως τις ευκαιρίες, να ενισχύσει την αμυντική της βιομηχανία, να δημιουργήσει συνέργειες με ευρωπαϊκές εταιρείες και τελικά, να ενισχύσει την εθνική της άμυνα και οικονομία. Η συνεχιζόμενη αδιαφορία αποτελεί εθνική παράλειψη που υπονομεύει το μέλλον της χώρας.