Ο Ελληνικός Κόσμος: Κοσμοσύστημα, Δημοκρατία και το υπαρξιακό ζήτημα του σήμερα

Αγαπητοί αναγνώστες, ο  καθηγητής Πολιτικών Επιστημών Γιώργο Κοντογιώργη, με αφορμή την κυκλοφορία των βιβλίων του "Η Ιστορία του Ελληνικού Κόσμου" και "Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας" (με πρόλογο δικό του στο βιβλίο του Ιωάννη Καποδίστρια και

Ιακωβάκη Ρίζου), καθώς και το βιβλίο του "Τι είναι Δημοκρατία", προσφέρει μια ανατρεπτική και άκρως κριτική ανάλυση της ιστορίας του Ελληνισμού και της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

Ο Ελληνικός Κόσμος ως "Κοσμοσύστημα"

Ο κύριος Κοντογιώργης υποστηρίζει ότι η ιστορία του ελληνικού κόσμου δεν είναι η ιστορία ενός έθνους-κράτους, όπως οι σύγχρονοι Γάλλοι ή Γερμανοί, αλλά ενός ολόκληρου κοσμοσυστήματος. Αυτό το κοσμοσύστημα, με υπερτριπλάσια κράτη στην αρχαιότητα από τα σημερινά παγκοσμίως, λειτουργούσε με όρους που μοιάζουν με τη σημερινή παγκόσμια κοινότητα, αλλά με τη θεμελιώδη διαφορά ότι τότε η πόλις ήταν η βασική κοινωνία, ενώ σήμερα είναι το έθνος-κράτος.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ελληνικού κόσμου, σε αντίθεση με τις δεσποτικές ή φεουδαλικές κοινωνίες, είναι ότι δομείται πάνω στην ελευθερία και αποτελεί τον πολιτισμό της ελευθερίας. Αυτή η "ανθρωποκεντρική" διαδρομή εξελίσσεται αδιάκοπα στην ιστορία, προσφέροντας, κατά τον καθηγητή, την "εξελικτική βιολογία της ανθρώπινης κατάστασης εν ελευθερία". Αναγνωρίζονται δύο μεγάλες περίοδοι: η κρατοκεντρική και η οικουμενική (Ελληνιστική, Ρωμαϊκή, Βυζάντιο), οι οποίες, μέσα από τον ελληνικό κόσμο, διδάσκουν την αιτία του πολέμου (ο κρατοκεντρισμός) και το πώς τελειώνει (η μετάβαση στην οικουμένη).

Η "Παραφθορά" του Ελλαδικού Κράτους και η Κριτική της "Νεωτερικότητας"

Ο κύριος Κοντογιώργης χαρακτηρίζει το σύγχρονο ελλαδικό κράτος ως "παραφθορά" αυτού που συνέβη ιστορικά στον ελληνικό κόσμο. Υποστηρίζει ότι ενώ οι ευρωπαϊκές κοινωνίες εξελίχθηκαν από τον φεουδαλισμό στην "νεωτερικότητα" (ανθρωποκεντρική εποχή, ατομική ελευθερία), το ελληνικό κράτος επαναφέρει τον ελληνικό κόσμο στις απαρχές του, στην Κρητο-Μυκηναϊκή ή Αρχαϊκή εποχή, όπου επικρατούσε το φαινόμενο του "κράτους" και της "απολυταρχίας". Αυτή η "εξευρωπαϊκή" αντίληψη είναι μια "ανωμαλία σκέψης".

Δημοκρατία vs. Εκλόγιμη Μοναρχία: Ένα κεντρικό σημείο της ανάλυσης είναι η διάκριση μεταξύ "δημοκρατίας" και "εκλόγιμης μοναρχίας".

• Για τον κύριο Κοντογιώργη, η "δημοκρατία" στον ελληνικό κόσμο (από την κλασική εποχή μέχρι το τέλος της Τουρκοκρατίας και τον 19ο αιώνα) σήμαινε καθολική ελευθερία, αυτοκυβέρνηση και δημοκρατική οικοδόμηση της οικονομίας, όπου η πολιτεία ανήκε στην κοινωνία και οι θεσμοί ήταν εκτελεστικά όργανα της βούλησης του δήμου. Ο "κλήρος" εκλεγόταν, ελεγχόταν και ανακαλείτο από τον δήμο. Ακόμη και στο Βυζάντιο, ο βασιλιάς εκλεγόταν και ελεγχόταν από τον λαό, και ο νόμος ήταν τρόπος διακυβέρνησης, όχι μέσο κυριαρχίας του ηγεμόνα.
• Το σημερινό πολιτικό σύστημα, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως, είναι "εκλόγιμη μοναρχία". Ο πρωθυπουργός (ή πρόεδρος) νομοθετεί, κυβερνά, αποφασίζει σε πρώτο και τελευταίο βαθμό, χωρίς ουσιαστική ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Η κοινωνία είναι "ιδιώτης" και δεν έχει πολιτική κυριαρχία, ούτε καν ως εντολέας σε ένα "αντιπροσωπευτικό" σύστημα. Αυτό αντιπροσωπεύει πρωτόλεια ελευθερία (ατομική και ιδιωτική), σε αντίθεση με την καθολική ελευθερία.

Το Βυζάντιο και η Ελληνική Επανάσταση: Ο καθηγητής διαφωνεί με την άποψη ότι το Βυζάντιο ήταν θεοκρατικό, υποστηρίζοντας ότι ήταν πιο κοσμικό από τις αρχαίες πόλεις και ότι η θρησκεία δεν είχε τη θέση του ιερατείου όπως στην Καθολική Εκκλησία. Επιπλέον, τονίζει ότι το Βυζάντιο τροφοδότησε την ανάπτυξη των πόλεων στη Δύση. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 είχε ως στόχο την επανασύσταση του "ελληνικού δρόμου προς τη νεωτερικότητα", κεφαλαιοποιώντας την ήδη υπάρχουσα καθολική ελευθερία. Ωστόσο, η ήττα του ελληνικού κόσμου στην επανάσταση οδήγησε στην επιβολή της απολυταρχίας από τους Δυτικούς, οι οποίοι "κατάργησαν" τις έννοιες της κλασικής εποχής, ερμηνεύοντας τη δημοκρατία ως "εκλόγιμη μοναρχία" και την καθολική ελευθερία ως "ατομική".

Το Υπαρξιακό Πρόβλημα του Ελληνισμού Σήμερα

Ο ελληνικός κόσμος σήμερα αντιμετωπίζει σαφώς υπαρξιακό πρόβλημα.

• Δημογραφική Καταστροφή: Το δημογραφικό πρόβλημα είναι οξύτατο, με απώλεια περίπου 1,5 εκατομμυρίου ψυχών λόγω της κρίσης και δραματική αύξηση της υπογεννητικότητας. Υπολογίζεται ότι αν η ανάπτυξη ήταν ανάλογη με αυτή των πιο προηγμένων ευρωπαϊκών χωρών, ο ελληνικός πληθυσμός θα έπρεπε να είναι σήμερα περίπου 30 εκατομμύρια, έναντι των 9 εκατομμυρίων που είναι.
• Ερήμωση της Υπαίθρου & Συγκέντρωση στην Αττική: Πολιτικές επιλογές του κράτους οδήγησαν στην ερήμωση της υπαίθρου (τόσο δημογραφικά όσο και οικονομικά) και τη συγκέντρωση του μισού πληθυσμού στην Αττική. Αναφέρονται μέτρα όπως η αποβιομηχάνιση, η εναντίωση στην ιδιοκτησία με πρόσχημα "ιδεοληψιών" (π.χ. δασικές εκτάσεις, "ιερό πουρνάρι", απαγόρευση δόμησης σε βουνά).
• Αποδόμηση της Πολιτισμικής Συνοχής: Η άρχουσα τάξη επιδιώκει την αποδόμηση της πολιτισμικής συνοχής του ελληνικού κόσμου, αποξενώνοντάς τον από την ιστορικότητά του, ώστε να διαιωνίσει το καθεστώς της νομή του δημόσιου αγαθού.
• "Αλυσίδα Καταστροφών": Το υπάρχον πολιτικό σύστημα χαρακτηρίζεται ως "αλυσίδα αδιάκοπη καταστροφών" που λεηλάτησε τη χώρα, την οδήγησε σε πτώχευση και την παρέδωσε στους δανειστές. Δεν υπάρχει λογοδοσία για αυτές τις καταστροφές, με αποτέλεσμα οι ίδιες πολιτικές να συνεχίζονται.
• "Ξένο Σώμα": Το πολιτικό σύστημα είναι ένα "ξένο σώμα" προς τη χώρα και την κοινωνία, ενεργώντας με βάση άλλα συμφέροντα και αγνοώντας τη βούληση του λαού.

Διέξοδος και Μελλοντικές Προοπτικές

Η μοναδική διέξοδος για τον ελληνικό κόσμο, αλλά και για την ανθρωπότητα γενικότερα, είναι η μεταβολή του πολιτικού συστήματος, η οποία αποτελεί ζήτημα επιβίωσης.

• Επανάσταση των Εννοιών: Απαιτείται μια "επανάσταση μέσα μας στο πεδίο των εννοιών" για να κατανοήσουμε τι είναι πραγματικά η δημοκρατία και η ελευθερία, καθώς η σημερινή σκέψη είναι εγκυβωτισμένη σε μια "στασιμότητα" που εμποδίζει την αξιοποίηση του δημιουργικού νου.
• Η Κοινωνία στην Πολιτική: Η κοινωνία πρέπει να "μπει στην πολιτική", να γίνει το "αφεντικό" στην πολιτική πραγματικότητα, και έτσι να αποφασίζει και για το οικονομικό πλεόνασμα και τους όρους της οικονομίας. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτική τάξη θα πρέπει να υπόκειται στη δικαιοσύνη και να αισθάνεται την "ανάσα" της κοινωνίας, διεξάγοντας δημόσιες πολιτικές και όχι λεηλατικές πελατειακές πρακτικές.
• Αποκατάσταση της Κοσμοϊστορίας: Ο ελληνικός κόσμος μπορεί να αποτελέσει τη "μαγιά" για τη διαμόρφωση μιας νέας επιστήμης, απαλλαγμένης από ιδεολογίες, που θα μας διδάξει σε ποιο στάδιο βρίσκεται η ανθρωπότητα και πού πηγαίνει.

Συνοψίζοντας, ο Γιώργος Κοντογιώργης προσφέρει μια ρηξικέλευθη προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας, τονίζοντας τη μοναδική φύση του ελληνικού κοσμοσυστήματος ως φορέα της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Παράλληλα, ασκεί δριμεία κριτική στο σύγχρονο ελληνικό κράτος και την έννοια της "νεωτερικότητας", χαρακτηρίζοντάς τα ως "εκλόγιμη μοναρχία" και αιτία του υπαρξιακού προβλήματος που αντιμετωπίζει σήμερα ο ελληνισμός. Η διέξοδος βρίσκεται στην ανάκτηση της πολιτικής κυριαρχίας από την κοινωνία και την επαναφορά των θεμελιωδών αρχών της ελληνικής δημοκρατίας.