Καθεστωτική Δημοκρατία

Καθεστωτική Δημοκρατία

του ΔΙΚΤΥΟΥΡΓΟΥ – Ιστολόγου από την άνοιξη του 2008

Ζούμε σε καθεστώς δημοκρατίας ή σε μια καθεστωτική δημοκρατία; Η ερώτηση δεν είναι ρητορική. Είναι πολιτική. Και βασανιστικά επίκαιρη. Σαν τον λογαριασμό του ρεύματος.

Η Ελλάδα διατηρεί όλα τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός δημοκρατικού πολιτεύματος: εκλογές γίνονται (συχνότερα κι από Black Friday), κόμματα υπάρχουν (όπως και κουπόνια ενίσχυσης), κοινοβούλιο λειτουργεί (δηλαδή ψηφίζει ό,τι έρθει από το Μαξίμου). Αλλά η ουσία της δημοκρατίας, αυτή που έχει να κάνει με διαφάνεια, συμμετοχή, λογοδοσία, έχει κάνει μεταγραφή σε άλλη χώρα.

Δημοκρατία «by Dior»

Αυτό που ζούμε είναι μια δημοκρατία πολυτελείας. Σαν τσάντα βιτρίνας που δεν ανοίγει, αλλά κάνει εντύπωση. Η εικόνα έχει σημασία, όχι το περιεχόμενο.

Μια χώρα όπου:
Οι εκλογές είναι γιορτή, με καλεσμένους τους ίδιους κάθε φορά.
Η δημοσιογραφία είναι ανεξάρτητη, αρκεί να είναι ενσωματωμένη.
Η Δικαιοσύνη είναι τυφλή, κι επίσης κουφή και επιλεκτικά αργόσχολη.
Τα κόμματα έχουν ιδεολογίες, κυρίως στην ετικέτα.

Τα μέσα μαζικής υπνωτικής επιρροής

Τα ΜΜΕ; Κάποτε τέταρτη εξουσία. Τώρα; Τέταρτο χέρι του συστήματος Οι ειδήσεις στην Ελλάδα: λίγη κλάψα από ριάλιτι, πολλή δόξα για την κυβέρνηση, και στο τέλος καιρός και τρομοκρατία από την κλιματική αλλαγή για να ξεχάσεις όσα δεν σου είπαν.

Δικαιοσύνη-ακορντεόν

Η Δικαιοσύνη κινείται σαν γαλατάκι χωρίς λιπαρά. Όταν πρόκειται για απλούς πολίτες, γίνεται πύραυλος. Αντίθετα, για πολιτικούς φίλους και συγγενείς, μπαίνει σε λειτουργία αργής κίνησης, τόσο αργή που μέχρι να τελειώσει η έρευνα, έχουν αλλάξει τέσσερις κυβερνήσεις, πέντε εισαγγελείς και το κτίριο της Νομικής έχει γίνει airbnb.

Βουλή, επίδειξη ρητορικών δυνατοτήτων χωρίς ουσία της εξουσίας

Η Βουλή, από θεσμός ελέγχου, έχει γίνει στούντιο θεατρικών παραστάσεων. Οι υπουργοί μπαίνουν, διαβάζουν το σενάριο, κάνουν τη μικρή τους πρόβα, ψηφίζουν, και βγαίνουν για κανα ποτό. Η αντιπολίτευση μοιάζει με θόρυβο χωρίς νόημα: πολλές κραυγές, καμία πρόταση, και κανείς δεν την παίρνει στα σοβαρά.

Λαός τηλεθεατής του βίου του

Ο πολίτης δεν είναι πια συμμέτοχος. Είναι τηλεθεατής της ίδιας του της ζωής, εγκλωβισμένος ανάμεσα σε ψεύτικες υποσχέσεις, γυαλιστερά δελτία και τη δόση του δανείου. Η αποχή δεν είναι αδιαφορία. Είναι κραυγή. Αλλά ποιος την ακούει, όταν η εξουσία φοράει ακουστικά που μπλοκάρουν κάθε φωνή εκτός από τη δική της;

Και τώρα τι;

Η καθεστωτική δημοκρατία είναι σαν την πίτσα του μικροκυμάτων: φαίνεται κανονική, μυρίζει σαν πίτσα, αλλά μόλις τη δαγκώσεις, είναι κρύα στη μέση και σου καίει τον ουρανίσκο. Αν δεν θέλουμε να τρώμε άλλο από αυτή τη «δημοκρατία κονσέρβα», τότε πρέπει να ξαναφτιάξουμε τη συνταγή απ’ την αρχή. Με αληθινά υλικά: λαϊκή κυριαρχία, ελευθερία, δικαιοσύνη και έλεγχο της εξουσίας.

Κι όσο το «καθεστώς» συνεχίζει να παριστάνει τη δημοκρατία, ας μην ξεχνάμε το βασικότερο: η πιο επικίνδυνη μορφή ανελευθερίας είναι αυτή που φοράει δημοκρατικό κουστούμι και ζητάει την ψήφο σου με χαμόγελο.

Ο όρος «καθεστωτική δημοκρατία» είναι ένα οξύμωρο σχήμα: συνδυάζει δύο έννοιες που κανονικά βρίσκονται σε ένταση μεταξύ τους, την δημοκρατία, που υπονοεί λαϊκή κυριαρχία, πολυφωνία και έλεγχο της εξουσίας, και το καθεστώς, που παραπέμπει σε μια παγιωμένη, αυταρχική ή ελεγχόμενη μορφή εξουσίας.

Ως πολιτικός και δημοσιογραφικός όρος, η «καθεστωτική δημοκρατία» χρησιμοποιείται συχνά επικριτικά, για να περιγράψει πολιτεύματα που:
Διατηρούν τον τύπο της δημοκρατίας (εκλογές, κόμματα, κοινοβούλιο),
Αλλά στην πράξη υπονομεύουν την ουσία της: καταστολή αντιπολίτευσης, ελεγχόμενα ΜΜΕ, διαφθορά, θεσμική χειραγώγηση, δικαιοσύνη που λειτουργεί επιλεκτικά, κλπ.

Παραδείγματα και αναλογίες
Ρωσία επί Πούτιν: εκλογές γίνονται, κόμματα υπάρχουν, αλλά το σύστημα είναι απόλυτα ελεγχόμενο.
Ουγγαρία του Όρμπαν: έχει ονομαστεί «ανελεύθερη δημοκρατία», άλλο παρόμοιο σχήμα.
Ελλάδα, σύμφωνα με ορισμένες αναλύσεις: ένα κράτος με τύπους δημοκρατίας αλλά με έντονες δομικές στρεβλώσεις, ΜΜΕ πλήρως εξαρτημένα, πελατειακό κράτος, θεσμικές «κατ’ επίφαση» λειτουργίες, κ.ά.

Χαρακτηριστικά μιας «καθεστωτικής δημοκρατίας»
Εκλογές χωρίς πραγματική εναλλακτική
Κυριαρχία του κομματικού κράτους
Χειραγώγηση της πληροφόρησης
Απουσία θεσμικών αντίβαρων
Ποινικοποίηση της αντίθετης γνώμης
Ανενόχλητη διαφθορά της ελίτ
Κατασκευή “εχθρών” ή “απειλών” προς εσωτερική κατανάλωση

Συμπερασματικά

Ο όρος καθεστωτική δημοκρατία αποτυπώνει μια μεταδημοκρατική πραγματικότητα: ένα σύστημα που κρατά τον σκελετό της δημοκρατίας, αλλά του έχει αφαιρέσει την ψυχή. Είναι μια δημοκρατία του φαίνεσθαι, όχι του είναι.

-