Γιάννης Σμαραγδής: Πολιτισμός – Η αιχμή του δόρατος του Ελληνισμού και ο αγώνας για την ταινία «Καποδίστριας»

Ο Γιάννης Σμαραγδής, διακεκριμένος Ηρακλειώτης σκηνοθέτης κινηματογράφου, βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτιστικής επικαιρότητας, καθώς τον Μάρτιο θα γίνει το πρώτο Έλληνας σκηνοθέτης που εντάσσεται στην Ευρωπαϊκή Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών, μια από τις σημαντικότερες ακαδημίες παγκοσμίως, αναγνωρίζοντας τον κινηματογράφο ως υψηλή τέχνη. Η τιμή αυτή, όπως δηλώνει ο ίδιος, δεν είναι προσωπική, αλλά την μοιράζεται με όλους τους προηγούμενους Έλληνες σκηνοθέτες που «έβαλαν το λιθαράκι τους» για την διαμόρφωση του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου.

Η Εισαγωγή του Γιάννη Σμαραγδή στην Ευρωπαϊκή Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών

Η εκλογή του κ. Σμαραγδή στην Ευρωπαϊκή Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική διάκριση.

• Η Διαδικασία Εκλογής: Η υποψηφιότητα δεν είναι αυτοπροτεινόμενη. Απαιτείται πρόταση από τρεις ήδη ακαδημαϊκούς, και κατόπιν η πρόταση υποβάλλεται στη Γερουσία της Ακαδημίας, όπου λαμβάνεται ομόφωνη απόφαση. Ο κ. Σμαραγδής ψήφισε «τρία» (το άριστα) ομοφώνως από όλη την επιτροπή.
• Το Σκεπτικό της Αποδοχής: Ο ίδιος πιστεύει ότι η αποδοχή οφείλεται στο ότι το έργο του «διατηρεί, επεξεργάζεται και θέτει σε κίνηση τον ελληνικό πολιτισμό με το βάθος του», ο οποίος αποτελεί «πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού», αναδεικνύοντας τις ανθρωπιστικές αξίες. Οι κορυφαίοι επιστήμονες της Ευρώπης αντιλαμβάνονται ότι «ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν θα μπορούσε να υπάρξει αν δεν υπήρχε η Ελλάδα».
• Πρότυπα στον Ελληνικό Κινηματογράφο: Ο κ. Σμαραγδής αναγνωρίζει ως «οδοδείκτες» του ελληνικού κινηματογράφου τον Νίκο Κούνδουρο, τον «πατριάρχη» που «έβαλε σε κίνηση την ελληνική ομορφιά», και τον Δήμο Αβδελιώδη, τον οποίο θεωρεί τον «καλύτερο Έλληνα σκηνοθέτη» λόγω της «απόλυτης αθωότητάς» του και της ικανότητάς του να «κουβαλάει όλο το φορτίο των τριών πολιτισμών που μας γέννησαν»: του μινωικού, του αρχαίου ελληνικού και του βυζαντινού.
• Σημασία για τον Ελληνικό Κινηματογράφο: Αυτή η αναγνώριση αποδέχεται τον κινηματογράφο ως «υψηλή τέχνη», ακόμη και για μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα με περιορισμένη παράδοση. Δημιουργεί, επίσης, «ευθύνες στους μελλοντικούς σκηνοθέτες». Ο κ. Σμαραγδής παρομοιάζει τον κινηματογράφο με τη «σπηλιά του Πλάτωνα», όπου οι σκιές και οι προβολές δημιουργούν μια μαγική πραγματικότητα, αναδεικνύοντας τη δύναμη του μέσου να επηρεάζει την ψυχή.

Η Ταινία «Καποδίστριας» και το Όραμά της

Ο Γιάννης Σμαραγδής ετοιμάζεται για τα γυρίσματα της νέας του ταινίας, «Ιωάννης Καποδίστριας», με στόχο να «ρίξει φως στη ζωή και την προσωπικότητα του μεγάλου οραματιστή και πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας».

• Το Όραμα του Καποδίστρια: Ο Καποδίστριας οραματίστηκε μια Ευρωπαϊκή Ένωση και ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος πολιτικός που μίλησε για «έθνος-κράτος» και για «όρους ενότητας όλου του ευρωπαϊκού χώρου χωρίς εξαιρέσεις, αλλά με σχέσεις ισότητας, όχι σχέσεις οικονομικής δυναστείας». Ο κ. Σμαραγδής επισημαίνει ότι ο Καποδίστριας ήθελε η Ελλάδα να κηρυχθεί «ιερό έθνος» για την ανθρωπότητα, απρόσβλητο από ξένες αναμίξεις, όπου φιλοσοφία, παιδεία, τέχνη και πολιτισμός θα άνθιζαν ξανά.
• Η Θυσία του Καποδίστρια: Ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε επειδή «το κλίμα τότε ήταν οι μικροί λαοί να είναι υποταγμένοι» και αυτός εμφανίστηκε ως «άθωο πλάσμα», «τεράστια μορφή» που ήθελε να φτιάξει ένα κράτος ικανό να αναδείξει τον «καλύτερό του εαυτό». Σύμφωνα με τον κ. Σμαραγδή, ο Καποδίστριας ήρθε να «ρίξει το σπόρο» γνωρίζοντας ότι το κλίμα δεν ήταν κατάλληλο, θυσιάζοντας τον εαυτό του για την ανάδειξη ανώτερων αξιών.
• Η Επιλογή του Πρωταγωνιστή: Ο Αντώνης Μυριαγκός επιλέχθηκε να ενσαρκώσει τον Ιωάννη Καποδίστρια. Η ομοιότητά του με τον Καποδίστρια είναι «ανατριχιαστικά όμοια» και οι απόγονοι της οικογένειας Καποδίστρια «έκλαψαν από χαρά» βλέποντας τα πρώτα πλάνα, αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό του τον πρόγονό τους.
• Η Δέσμευση της Ομάδας: Παρότι τα γυρίσματα έχουν «παγώσει» για αρκετούς μήνες, ολόκληρο το συνεργείο και οι ηθοποιοί αντιμετωπίζουν το έργο ως «εθνική υπόθεση» και περιμένουν να ξαναρχίσουν.

Εμπόδια, Απειλές και η «Σκοτεινή» Όψη της Ελλάδας

Η ταινία «Καποδίστριας», αν και έχει εξασφαλίσει μέρος της χρηματοδότησης, έχει σταματήσει την παραγωγή της λόγω «εμποδίων». Ο κ. Σμαραγδής αποκαλύπτει μια «πολεμική» που υφίσταται:

• Χρηματοδοτικά Εμπόδια: Η ταινία είχε ενταχθεί σε πρόγραμμα χρηματοδότησης μέσω ΕΣΠΑ από την Περιφέρεια Αττικής, αλλά τα χρήματα «δεν προχώρησαν» λόγω μιας «τυπικής υπογραφής» από το Υπουργείο Ανάπτυξης. Ο κ. Σμαραγδής κάνει λόγο για ένα «παράλογο» γεγονός, καθώς πρόκειται για μια «εθνική ταινία».
• Φατρίες και Αποκλεισμός: Πιστεύει ότι υπάρχει μια «φατρία» που «ελέγχει τον ελληνικό κινηματογράφο» και «δεν θέλει εθνικού περιεχομένου ταινίες», αλλά «μοδάτες». Αυτές οι φατρίες «δεν τιμούν την κυβέρνηση» και αποτελούν μια ομάδα που «μπορεί να εμποδίσει να γίνει εθνικό έργο».
• Απειλές: Ο κ. Σμαραγδής έχει δεχθεί απειλές ακόμη και για τη ζωή του, με υπαινιγμούς να «προσέχει τα βράδια» και να «μην πλησιάζει τα χαντάκια». Ανάλογες απειλές δέχτηκαν και χρηματοδότες της ταινίας, καθώς και καλλιτεχνικό προσωπικό, με την προειδοποίηση ότι «αν πάτε εκεί δεν θα δουλέψετε ξανά στον κινηματογράφο». Ο ίδιος δηλώνει ότι δεν φοβάται τον θάνατο και, σε περίπτωση που του συμβεί κάτι, ο Δήμος Αβδελιώδης θα ολοκληρώσει την ταινία.
• Σκοτεινός Στόχος: Ο στόχος αυτής της πολεμικής είναι «να μην προβληθεί ο Καποδίστριας ως προσωπικότητα», ώστε «να μην υπάρχουν συγκρίσεις» με το σημερινό «σύστημα». Η ταινία του Καποδίστρια, με υπότιτλο «Όλα στο φως», αναμένεται να αναδείξει την αλήθεια και τον «χρωματισμό της ψυχής του Καποδίστρια», κάτι που οι εμποδίζοντες δεν επιθυμούν.
• Το «Σύνδρομο της Στοκχόλμης»: Ο κ. Σμαραγδής, αναφερόμενος και στον καθηγητή Κοτογιώργη, υποστηρίζει ότι οι Έλληνες έχουν «εθιστεί» στον «βιαστή», είτε αυτό αφορά τον πολιτισμό είτε την πολιτική, αποδεχόμενοι καταστάσεις που τους ορίζουν «άλλοι εκτός Ελλάδος». Υποστηρίζει ότι η ελληνική παιδεία, μετά τους Βαυαρούς, έχει ως στόχο την «απαξίωση του εαυτού μας» και την ωθήση των Ελλήνων σε μια παγκοσμιοποιημένη, χωρίς ταυτότητα, υπόθεση.
• Στήριξη από την Υπουργό Πολιτισμού: Ο κ. Σμαραγδής αναφέρει ότι η Υπουργός Πολιτισμού, κ. Μενδώνη, στήριξε την ταινία «εμπράκτως» και «ηθικά», παρά τα «συστήματα» που λειτουργούσαν «από κάτω». Επίσης, σημειώνει ότι το Υπουργείο Πολιτισμού μετέφερε την αρμοδιότητα της χρηματοδότησης του κινηματογράφου από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου στο ΕΚΟΜΕ (Film Commission), καθώς εκεί χρησιμοποιούνται «αντικειμενικά κριτήρια».

Ο Πολιτισμός ως Αιχμή του Δόρατος του Ελληνισμού

Για τον Γιάννη Σμαραγδή, ο ελληνικός πολιτισμός είναι η «μεγάλη σημαία» της χώρας και το «κλειδί» στην «γεωπολιτική αβεβαιότητα».

• Διαχρονικότητα του Ελληνισμού: Η Ελλάδα είναι «αιώνια», ακόμα και αν περνάει «μέσα από σκοτεινές περιόδους» και «βυθίζεται». «Εμπεριέχει τα ο πολιτισμός ο ελληνικός τις ουσίες για να μην εξαφανιστεί το ανθρώπινο γένος και ο πλανήτης».
• Τέχνη της Ψυχής: Η τέχνη είναι η «μόνη ανθρώπινη δραστηριότητα που κάνει καλό στον άνθρωπο», ειδικά η «αγαθή τέχνη» που διεγείρει τον «μέσα ανώτερο εαυτό». Η μουσική είναι η πρώτη τέχνη που αντιγράφει τη «συμπαντική αρμονία», και ο κινηματογράφος, ως «μεγάλη λαϊκή τέχνη», πρέπει να τη χρησιμοποιεί «επ' αγαθώ».
• Ανολοκλήρωτα Μεγάλα Σχέδια: Ο κ. Σμαραγδής συνδέει την περίπτωση του Καποδίστρια με άλλα μεγάλα ελληνικά σχέδια που έμειναν ανολοκλήρωτα ή «προδόθηκαν εκ των έσω», όπως το σχέδιο του Μιχάλη Δερτούζου του MIT για την ίδρυση «Silicon Valley» στην Ελλάδα, το οποίο θα έκανε τη χώρα «απρόσβλητη» και «σεβαστή». Αυτό οφείλεται στο ότι «η μικρότητα φοβάται το μεγαλείο».
• Το «Φως» της Ελλάδας: Παρά τις «σκοτεινές» καταστάσεις, ο κ. Σμαραγδής βλέπει το «φως» της Ελλάδας που «δεν μπορεί να το σβήσει κανείς». Πιστεύει ότι ο ελληνικός λαός έχει «μεγάλη ψυχή» και ότι «δεν χάνονται οι Έλληνες» αρκεί να «μην αποκοπούν από τα πράγματα που μας γέννησαν». Η «σωτηρία του έθνους είναι ο μεγάλος ελληνικός πολιτισμός».

Επόμενα Βήματα και Προσδοκίες

Ο Γιάννης Σμαραγδής παραμένει αισιόδοξος για την ολοκλήρωση της ταινίας «Καποδίστριας».

• Πρωτοβουλίες: Θα αποστείλει επιστολή στον Πρωθυπουργό, ο οποίος στο παρελθόν έχει δηλώσει ότι θα ήθελε να πιει καφέ με τον Ιωάννη Καποδίστρια, προκειμένου να τον ενημερώσει για τα «πραγματικά περιστατικά» που εμποδίζουν την ταινία.
• Διαφωτισμός της Διασποράς: Ήδη, οι Έλληνες της διασποράς στη Νέα Υόρκη έχουν ξεκινήσει μια πρωτοβουλία συγκέντρωσης χρημάτων για την ταινία μέσω του ιστότοπου capodistriasmovie.com, με την ελπίδα ότι αυτό θα συμβάλει και στην ένωση των Ελλήνων του εξωτερικού για εθνικά θέματα και πολιτιστική διπλωματία.
• Η Ομιλία στην Ακαδημία: Στην επίσημη αναγόρευσή του στο Σάλτσμπουργκ, ο κ. Σμαραγδής σκοπεύει να επικεντρωθεί στην πατρίδα, τιμώντας την «μέσα ανώτερη Ελλάδα» και το γεγονός ότι «η Ελλάδα τιμάται» στο πρόσωπό του.
• Αφιέρωση της Ταινίας: Η ταινία θα είναι αφιερωμένη στην αείμνηστη σύζυγό του, Ελένη Σμαραγδή, και στον Βαγγέλη Παπαθανασίου, τον οποίο χαρακτηρίζει «μεγαλύτερο καλλιτέχνη του 21ου αιώνα στην Ελλάδα» και «βαθιά Έλληνα» που γνώριζε γιατί είναι Έλληνας.

Ο Γιάννης Σμαραγδής, με το έργο και τους αγώνες του, αναδεικνύεται ως ένας «αρχιτέκτονας της ψυχής», που μέσα από την τέχνη του προσπαθεί να διεγείρει τον «ανώτερο εαυτό» του ελληνικού λαού, φέρνοντας το «φως» σε μια περίοδο «σκοταδιού». Η μάχη για την ταινία «Καποδίστριας» είναι, για τον ίδιο, μια μάχη για την ανάδειξη της εθνικής μας ψυχής και των αξιών που γέννησαν τον ελληνικό πολιτισμό.