Η υπαρξιακή απειλή από την Τουρκία και ο υβριδικός πόλεμος - Η τουρκία μηδενίζει την Ελλάδα

Ο καθηγητής Κώστας Γρίβας αναλύει και τονίζει την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης. 

Οι Τουρκολιβυκές Αξιώσεις και οι Συνέπειές τους:

• «Μηδενισμός» της Ελληνικής Κυριαρχίας: Η Τουρκία, σε συνεργασία με τη Λιβύη, υποστηρίζει επίσημα στον ΟΗΕ ότι τα ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης, «δεν υπάρχουν» ως νομικές οντότητες και δεν έχουν κανενός είδους δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Κατά την άποψή τους, η ανακήρυξη και οριοθέτηση ΑΟΖ της Ελλάδας με την Αίγυπτο ήταν παράνομη, καθώς τα ελληνικά νησιά δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Αυτό οδηγεί στην απαίτηση τα δικαιώματα της Ελλάδας σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα να ξεκινούν μόνο από την ηπειρωτική της ακτή, πράγμα που σημαίνει ότι «ολόκληρο το Αιγαίο είναι δική μου [Τουρκίας] δικαιοδοσία». Η Τουρκία αντιμετωπίζει το Αιγαίο ως μια «κενή θάλασσα» και τα ελληνικά νησιά ως «προέκταση της μικρασιατικής ακτής».
• Πρωτοφανής Παραβίαση Διεθνούς Δικαίου: Οι αξιώσεις αυτές χαρακτηρίζονται ως «πρωτοφανείς» και «παρανοϊκές», χωρίς ιστορικό προηγούμενο, ακόμα και συγκρινόμενες με τις απαιτήσεις του Χίτλερ. Αποτελούν «τρομακτικές παραβιάσεις» του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, ειδικά της Σύμβασης του Montego Bay και της απόφασης του Διεθνούς Διαιτητικού Δικαστηρίου της Χάγης του 2016 (υπόθεση Φιλιππίνες εναντίον Κίνας), η οποία καθόρισε ότι ένα νησί πρέπει να συντηρεί ανθρώπινη κοινότητα με ιστορικό βάθος για να έχει πλήρη νομικά δικαιώματα.
• Γεωπολιτική «Φυλακή»: Εάν επιτύχουν οι τουρκολιβυκές επιδιώξεις, θα δημιουργηθεί μια «γεωπολιτική φυλακή» στην περιοχή, ένα συμπαγές «γαλάζιο έδαφος» που θα ενώνει την Τουρκία με τη Λιβύη. Αυτό θα παγιδεύσει το Ισραήλ, τον Λίβανο και την Αίγυπτο, οι οποίοι θα αναγκάζονταν να περνούν μέσα από αυτή τη ζώνη για να έχουν πρόσβαση στον υπόλοιπο κόσμο.

Η Ελληνική Αντίδραση και οι Εθνικές Συνέπειες:

• Συνεχής Υποχωρητικότητα και Αδράνεια: Το ελληνικό πολιτικό σύστημα, ανεξαρτήτως κυβέρνησης, χαρακτηρίζεται ως «εξόχως υποχωρητικό έναντι της Τουρκίας». Η πρόσφατη υποχώρηση στο θέμα της πόντισης του καλωδίου στην περιοχή της Κάσου, παρά τις ελληνικές ανακοινώσεις για θαλάσσια πάρκα, θεωρείται ως «ακόμη μία μεγάλη νίκη της Τουρκίας» και αποτέλεσμα της ελληνικής αδράνειας.
• Αιγαίο: Χώρος Μειωμένης Κυριαρχίας: Ως άμεσο αποτέλεσμα, ολόκληρο το Αιγαίο έχει ήδη μετατραπεί σε «χώρο μειωμένης ελληνικής εθνικής κυριαρχίας» και «αμφισβητούμενης κυριαρχίας», συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών νησιών και της Κρήτης. Η ελληνική αδράνεια δεν είναι ουδέτερη, αλλά έχει «πολύ σοβαρές συνέπειες» και «θολώνει» την κυριαρχία ακόμη και επί της ξηράς των νησιών.
• «Γεωπολιτικό Φάντασμα»: Η Ελλάδα μετατρέπεται σε «γεωπολιτικό φάντασμα» λόγω των δικών της ενεργειών, ενώ η Τουρκία εμφανίζεται ως κυρίαρχη δύναμη. Το διεθνές σύστημα επιβραβεύει την ισχύ, όχι το «καλό παιδί», με αποτέλεσμα οι ισχυροί παίκτες να προσεγγίζουν τον «κυρίαρχο» στην περιοχή.
• Εσωτερική Αποτυχία Αντίληψης: Ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας «δεν έχει κατανοήσει το μέγεθος του κινδύνου», θεωρώντας τις συζητήσεις περί ΑΟΖ ως ασήμαντα ζητήματα. Υπάρχει ένα «μειοψηφικό μεν, επικίνδυνο και πολύ ισχυρό δε σύστημα υπερκομματικό και διακομματικό» εντός της Ελλάδας, με ευρεία πρόσβαση στο σύστημα εξουσίας (πανεπιστήμια, ΜΜΕ, επιχειρηματικός κόσμος), που προωθεί τα συμφέροντα της Τουρκίας και μια «άτυπη, σταδιακή αλλά ξεκάθαρη υποταγή της Ελλάδος στη Νεοθωμανική Αυτοκρατορία». Η «συνωμοσία σιωπής» σχετικά με τις τουρκικές αξιώσεις περί μη ύπαρξης δικαιωμάτων των νησιών ενισχύει αυτό το πρόβλημα.
• Απειλή Εθνικής Καταστροφής: Αυτή η γεωπολιτική ανατροπή ισοδυναμεί με μια «μεγάλη εθνική καταστροφή». Η Ελλάδα, μέσω της αδράνειάς της, υπονομεύει δραματικά τον ρόλο και τη θέση της στην ευρωατλαντική γεωπολιτική αρχιτεκτονική.

Ο Ρόλος των Διεθνών Παραγόντων:

• Ηνωμένες Πολιτείες: Ένα κομμάτι του αμερικανικού κατεστημένου ενδέχεται να βλέπει την Ελλάδα ως «θήραμα» και να συμφωνεί με τις τουρκικές ενέργειες. Αν και οι ΗΠΑ θα επιθυμούσαν μια Ελλάδα που να λειτουργεί ως «κόφτης της Τουρκίας» για ένα πιο ισορροπημένο σύστημα, η ελληνική ηγεσία δεν φαίνεται πρόθυμη να παίξει αυτόν τον ρόλο, επιλέγοντας μια «καρικατούρα υψηλής στρατηγικής» που οδηγεί σε δορυφοριοποίηση έναντι της Τουρκίας. Η σχέση ΗΠΑ-Ελλάδας βρίσκεται σε «πρωτοφανή χαμηλά επίπεδα». Η εξωτερική πολιτική του Trump, που περιγράφεται ως «κατεδάφιση» και «θραυσματοποίηση» του διεθνούς συστήματος, απορρέει από την αγγλοσαξονική γεωπολιτική λογική του «διαίρει και βασίλευε». Στόχος είναι να αποτραπεί η δημιουργία μιας ενιαίας, ισχυρής δύναμης στην Ευρασία που θα απειλούσε την αμερικανική θαλάσσια κυριαρχία.
• Ευρωπαϊκή Ένωση: Υπάρχει «εντονότατος φιλοτουρκισμός» στην ΕΕ, βασισμένος στην «παρανοϊκή» αντίληψη ότι χρειάζεται υποκατάστατο της αμερικανικής ισχύος για την αντιμετώπιση της Ρωσίας. Η ΕΕ χαρακτηρίζεται ως «οικονομικός γίγαντας, πολιτικός νάνος και στρατιωτικό σκουλήκι», χωρίς εσωτερική ταυτότητα ή κοινούς στόχους. Πολλές χώρες της ΕΕ έχουν σημαντικά οικονομικά συμφέροντα με την Τουρκία, καθιστώντας απίθανη την αποφασιστική στήριξη της Ελλάδας. Η «ρωσοφοβία» στην Ευρώπη έχει βαθιές ιστορικές, θρησκευτικο-γεωπολιτικές και ακόμα και ρατσιστικές ρίζες (π.χ., γερμανική αντίληψη για τους Ανατολικούς ως «υπάνθρωπους»), με τη Ρωσία να χρησιμοποιείται ως «σκοτεινός άλλος» για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας. Εάν η Τουρκία κυριαρχήσει στην Ανατολική Μεσόγειο, ενδέχεται να συνεργαστεί με την Αλγερία στη Δυτική Μεσόγειο, δημιουργώντας απειλές για ζωτικά συμφέροντα χωρών όπως η Γαλλία στην Αφρική και οδηγώντας σε μια πιθανή «μουσουλμανική Μεσόγειο».
• Ισραήλ, Αίγυπτος, Λίβανος: Αυτές οι χώρες θα παγιδευτούν σε μια «γεωπολιτική φυλακή» εάν η Τουρκία και η Λιβύη επιτύχουν τους στόχους τους στο Αιγαίο. Υπάρχει πεδίο για ανάπτυξη συμμαχιών, αλλά απαιτείται αποφασιστικότητα από την Ελλάδα.

Γενικές Γεωπολιτικές Αρχές και Προβληματισμοί:

• Το Διεθνές Δίκαιο και η Πραγματικότητα: Στο άναρχο διεθνές σύστημα, το διεθνές δίκαιο διαμορφώνεται από τις ενέργειες και τις αποφάσεις των κρατών. Η αδράνεια επιτρέπει την επιβολή τετελεσμένων γεγονότων, ακόμα κι αν είναι παράνομα, όπως έδειξε η τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Η λογική ότι «δεν πειράζει, ας τους να λένε» είναι «πάρα πολύ επικίνδυνη».
• Γεωπολιτική ως Αντίληψη και Ανορθολογικοί Παράγοντες: Οι γεωπολιτικές αποφάσεις δεν βασίζονται αποκλειστικά σε ορθολογικές αναγνώσεις της πραγματικότητας, αλλά επηρεάζονται και από την ψυχολογία, εμμονές, παρανοϊκές αντιλήψεις και φοβίες. Η δαιμονοποίηση της Ρωσίας και της Κίνας από την Ευρώπη, για παράδειγμα, εξηγείται εν μέρει από τέτοιους ανορθολογικούς παράγοντες, όπως η ανάγκη δημιουργίας ενός «σκοτεινού άλλου» για τη συγκρότηση ταυτότητας.
• Παγκοσμιοποίηση και Οικονομική Μεταλλαγή: Η πολιτική του Trump, με την επιβολή δασμών και την προσπάθεια απομόνωσης της Κίνας, αποτελεί μια «βαριοπούλα» για την «κατεδάφιση» του ενοποιητικού ιστού της παγκοσμιοποίησης και του οικονομικού περιβάλλοντος. Αυτή η στρατηγική στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας, θραυσματοποιημένης παγκόσμιας πολιτικής γεωγραφίας, ώστε οι ΗΠΑ να μπορούν να αντιμετωπίσουν το τεράστιο δημόσιο χρέος τους και την υποχώρηση της κυριαρχίας του δολαρίου σε έναν πολυπολικό κόσμο. Η πίστη στην «απολύτως ελεύθερη, απορρυθμισμένη αγορά» χαρακτηρίζεται ως «θρησκειοποιημένη, φετιχοποιημένη, τοτεμική οντότητα», ενώ ιστορικά οι επιτυχημένες οικονομίες βασίστηκαν σε ένα μείγμα καπιταλισμού και κεντρικού σχεδιασμού.

Προοπτικές και Προκλήσεις:

Η κατάσταση, αν και τρομακτική, θεωρείται ακόμη αναστρέψιμη. Ωστόσο, αυτό απαιτεί από την Ελλάδα να αναλάβει δράση, να αντιληφθεί το μέγεθος του κινδύνου και να υπερασπιστεί «με κάθε κόστος την ύπαρξή της». Η Ελλάδα έχει «τεράστιες ευκαιρίες» μέσα στο νέο διεθνές σύστημα, καθώς κανείς δεν επιθυμεί μια πανίσχυρη και ανεξέλεγκτη Τουρκία. Εάν η Ελλάδα επιδείξει αποφασιστικότητα και λειτουργήσει ως «κόφτης της Τουρκίας», θα βρει συμμάχους. Αντιθέτως, αν συνεχίσει να πιστεύει σε μια «παρανοϊκή» αφήγηση «ήρεμων νερών» και να φοβάται την εμπλοκή, θα είναι «καταδικασμένη σε καταστροφή». Οι «ηθικές δυνάμεις του έθνους» είναι έτοιμες, αρκεί να αντιληφθούμε τον κίνδυνο και να δράσουμε.

Μια πιο εκτενής ανάλυση και περίληψη των κύριων σημείων:

Η Υπαρξιακή Απειλή από την Τουρκία και ο Υβριδικός Πόλεμος

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας τονίζει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια νέα φάση ενός ακραία ολοκληρωτικού υβριδικού πολέμου που έχει ξεκινήσει η Τουρκία εδώ και χρόνια εναντίον της. Αυτός ο πόλεμος δεν είναι απλώς μια σειρά από "τουρκικές προκλήσεις" ή "απειλές", ούτε καν απλή αμφισσβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Οι βασικοί στόχοι της Τουρκίας είναι:

• Αμφισβήτηση της ύπαρξης της Ελλάδας ως κανονικής χώρας. Η Τουρκία, πλέον και μέσω της Λιβύης, υποστηρίζει επίσημα στον ΟΗΕ ότι τα ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης, δεν υπάρχουν ως νομικές οντότητες και δεν έχουν οικονομικά δικαιώματα (όπως υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ). Θεωρεί ότι η οριοθέτηση ΑΟΖ πρέπει να ξεκινά μόνο από την ηπειρωτική ακτή της Ελλάδας.
• Μετατροπή του Αιγαίου σε "κενή θάλασσα" ή "χώρο αμφισβητούμενης κυριαρχίας". Η Άγκυρα επιδιώκει να μηδενίσει την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο.
• Δημιουργία μιας "γεωπολιτικής φυλακής" στην Ανατολική Μεσόγειο. Μέσω της Τουρκο-Λιβυκής συμφωνίας, επιδιώκεται η δημιουργία ενός συμπαγούς "γαλάζιου εδάφους" που θα ενώνει την Τουρκία με τη Λιβύη, μετατρέποντας το Ισραήλ, τον Λίβανο και την Αίγυπτο σε "λίμνη" που θα πρέπει να περνά μέσα από αυτό το τουρκολιβυκό έδαφος για να επικοινωνήσει με τον υπόλοιπο κόσμο.

Ο Γρίβας επισημαίνει ότι οι ενέργειες της Τουρκίας είναι πρωτοφανείς στη σύγχρονη παγκόσμια ιστορία και υπερβαίνουν ακόμα και τις αξιώσεις ηγετών όπως ο Χίτλερ σε παρανοϊκότητα.

Ο Ρόλος της Λιβύης

Η Λιβύη, ένα κατεστραμμένο κράτος ("failed state"), λειτουργεί ουσιαστικά ως εξάρτημα της τουρκικής πολεμικής μηχανής και δρα κατά παραγγελία της Άγκυρας. Οι σημερινές αξιώσεις της Λιβύης, σε αντίθεση με το παρελθόν (π.χ., εποχή Καντάφι), αρνούνται πλήρως την ύπαρξη της νησιωτικής Ελλάδας και, κατ' επέκταση, την ύπαρξη της Ελλάδας ως κανονικής χώρας.

Η Ελληνική Πολιτική και οι Συνέπειες της Αδράνειας

Ο καθηγητής ασκεί δριμεία κριτική στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, το οποίο χαρακτηρίζεται ως "εξόχως υποχωρητικό έναντι της Τουρκίας". Αυτή η υποχωρητικότητα, που χρονολογείται από το 1974, έχει μετατρέψει την Ελλάδα σε "γεωπολιτικό φάντασμα" που αυτοεξαφανίζεται έναντι της Τουρκίας.

Η αδράνεια και η παράλειψη της Ελλάδας δεν είναι ουδέτερη. Αντίθετα, έχουν σοβαρές συνέπειες, καθώς το διεθνές δίκαιο διαμορφώνεται από τις δράσεις και τις αποφάσεις των κρατών. Η λογική "ας τους να λένε" είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, διότι η Τουρκία και η Λιβύη επιβάλλουν σταδιακά ένα τετελεσμένο γεγονός. Εάν η Ελλάδα δεν αντιδράσει δυναμικά σε ενέργειες όπως έρευνες νοτίως της Κρήτης, η εικόνα που θα περάσει είναι ότι η περιοχή είναι διαφιλονικούμενη, επειδή τα ελληνικά νησιά δεν έχουν δικαιώματα.

Ο Γρίβας υπογραμμίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής κοινωνίας δεν έχει κατανοήσει το μέγεθος του κινδύνου, θεωρώντας ότι πρόκειται για ζητήματα λίγων μιλίων ή πετρελαίου, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για υπαρξιακό κίνδυνο.

Το Διεθνές Σύστημα και οι Συμμαχίες

Το παγκόσμιο σύστημα βρίσκεται σε τρομακτικά μεγάλη ποιοτική και ποσοτική μετάλλαξη, κινούμενο πλέον προς μια πολυπολικότητα. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον:

• Οι ΗΠΑ: Ενώ έχουν σοβαρό πρόβλημα με την ανεξέλεγκτη Τουρκία και θα ήθελαν μια Ελλάδα που να λειτουργεί ως "κόφτης της Τουρκίας", δεν πρόκειται να στείλουν πολεμικά αεροπλάνα και πλοία για να υπερασπίσουν τα ελληνικά συμφέροντα αν η ίδια η Ελλάδα δεν το κάνει. Η αμερικανική γεωπολιτική λογική (που εκφράζεται και από τον Trump) βασίζεται στο "διαίρει και βασίλευε" στην Ευρασία, ώστε να μην δημιουργηθεί μια ενιαία δύναμη που θα απειλήσει την αμερικανική θαλάσσια κυριαρχία.
• Η Ευρωπαϊκή Ένωση: Έχει εντονότατο φιλοτουρκισμό και δεν θα πρέπει να αναμένεται στήριξη από αυτήν. Η ΕΕ χαρακτηρίζεται ως "οικονομικός γίγαντας, πολιτικός νάνος και στρατιωτικό σκουλήκι". Υπάρχει μια "παρανοϊκή ανάγνωση" που θεωρεί τη Ρωσία τόσο επικίνδυνη και εχθρική, και πιστεύει ότι η Τουρκία μπορεί να καλύψει το κενό της αμερικανικής ισχύος στην αντιμετώπιση της Ρωσίας, κάτι που ο Γρίβας θεωρεί "επιτομή της ηλιθιότητας".
• Άλλοι παίκτες: Χώρες όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Κίνα, η Ινδία και η Γαλλία επιθυμούν μια Ελλάδα που να δρα δυναμικά ως "κόφτης" της Τουρκίας, καθώς μια κυριαρχική Τουρκία απειλεί και τα δικά τους συμφέροντα.

Πρόταση για Αντιστροφή της Κατάστασης

Ο Γρίβας πιστεύει ότι η κατάσταση είναι ακόμη αναστρέψιμη. Υπάρχουν ευκαιρίες για την Ελλάδα, ειδικά μέσα στο νέο διεθνές σύστημα, καθώς κανείς δεν θέλει μια πολύ ισχυρή Τουρκία. Για να επιτευχθεί αυτό:

• Η Ελλάδα πρέπει να λειτουργήσει δυναμικά, να υπερασπιστεί με κάθε κόστος την ύπαρξή της, και να περάσει το μήνυμα ότι είναι έτοιμη να το κάνει.
• Πρέπει να υιοθετήσει μια ασύμμετρη, πολυπαραγοντική πολιτική, όπως έκανε στο παρελθόν (π.χ., διατήρηση ισορροπημένης σχέσης με τη Μόσχα).
• Οι θέσεις στη διεθνή σκακιέρα κερδίζονται από τους δυναμικούς παίκτες. Το διεθνές δίκαιο από μόνο του δεν αρκεί· πρέπει να συνοδεύεται από ισχύ και αποφασιστικότητα.
• Πρέπει να αναζητηθούν και να επικοινωνηθούν οι συνέπειες των τουρκικών ενεργειών στο υπόλοιπο διεθνές σύστημα, καθώς αυτές αποτελούν πλήρη αντιγραφή των κινεζικών πρακτικών στη Νότια Σινική Θάλασσα, θίγοντας τα μείζονα γεωστρατηγικά συμφέροντα της Δύσης.

Περαιτέρω Γεωπολιτικές Αντιλήψεις

Ο Γρίβας αναλύει επίσης:

• Τη ρωσοφοβία στην Ευρώπη: Θεωρεί ότι έχει ιστορικές, θρησκευτικο-γεωπολιτικές ρίζες (σχίσμα των εκκλησιών), αλλά και προέρχεται από την ανάγκη της Ευρώπης να αποκτήσει ταυτότητα μέσω ενός "σκοτεινού άλλου" (δημιουργία εχθρού). Επισημαίνει την υπερβολή των φόβων και την παρουσία ρατσιστικών αντιλήψεων (γερμανικής προέλευσης) που θεωρούν τους Ανατολικούς/Σλάβους ως "υπανθρώπους". Τονίζει ότι οι γεωπολιτικές αποφάσεις δεν βασίζονται αποκλειστικά σε ορθολογικές αναγνώσεις, αλλά και σε ψυχολογία, εμμονές και παρανοϊκές αντιλήψεις.
• Την "ιεροποίηση" της παγκοσμιοποίησης και της ελεύθερης αγοράς: Ο Γρίβας υποστηρίζει ότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, το οικονομικό μοντέλο της απορρυθμισμένης ελεύθερης αγοράς αγιοποιήθηκε, με κάθε αντίθετη πολιτική (όπως οι δασμοί του Trump) να αντιμετωπίζεται ως "έγκλημα καθοσιώσεως". Ωστόσο, ιστορικά καμία χώρα δεν πλούτισε αποκλειστικά μέσω απορρυθμισμένων οικονομιών, αλλά με ένα μείγμα καπιταλισμού και κεντρικού σχεδιασμού.

Συνολικά, ο Κωνσταντίνος Γρίβας προσφέρει μια δυσοίωνη, αλλά και προκλητική, ανάγνωση της ελληνικής γεωπολιτικής θέσης, τονίζοντας την ανάγκη για δραστική αλλαγή της στρατηγικής και νοοτροπίας της Ελλάδας προκειμένου να αντιμετωπίσει τον υπαρξιακό κίνδυνο που αντιμετωπίζει.