Είμαστε ο Πρώτος Πολιτισμός σε Αυτή τη Γη; Η Υπόθεση του Σιλουρίου

Για εκατομμύρια χρόνια, η ανθρωπότητα πίστευε ότι ήταν ο πρώτος και μοναδικός προηγμένος πολιτισμός που αναπτύχθηκε στη Γη. Ωστόσο, μια σειρά από ανησυχητικές ανακαλύψεις στα γεωλογικά αρχεία του πλανήτη μας αρχίζουν να αμφισβητούν αυτή την πεποίθηση, οδηγώντας σε μια ριζοσπαστική ιδέα: την Υπόθεση του Σιλουρίου. Αυτή η υπόθεση, που διατυπώθηκε από τον κλιματολόγο Gavin Schmidt της NASA και τον αστροφυσικό Adam Frank του Πανεπιστημίου του Ρότσεστερ, δεν ισχυρίζεται την ύπαρξη αρχαίων πολιτισμών, αλλά ρωτάει με επιστημονική αυστηρότητα:

Ποια συγκεκριμένα, μετρήσιμα ίχνη θα άφηνε ένας βιομηχανικός πολιτισμός στο γεωλογικό αρχείο, εκατομμύρια χρόνια πριν από τον δικό μας, και θα μπορούσαμε να τα αναγνωρίσουμε;.

Η Ανακάλυψη του Alvarez: Ένα Καταλυτικό Ερώτημα

Η ιστορία ξεκινά το 1980 στην Ιταλία, όταν ο γεωλόγος Walter Alvarez ανακάλυψε μια λεπτή στρώση αργίλου, όχι παχύτερη από τον αντίχειρά του, που σηματοδοτούσε το τέλος της εποχής των δεινοσαύρων, 65 εκατομμύρια χρόνια πριν. Αυτή η στρώση περιείχε επίπεδα ιριδίου 30 φορές υψηλότερα από τα γύρω πετρώματα. Το ιρίδιο είναι σπάνιο στον φλοιό της Γης, αλλά άφθονο στους αστεροειδείς. Αυτή η «κορυφή» ιριδίου έγινε η αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι ένας αστεροειδής, με διάμετρο έξι μίλια, χτύπησε τη Γη, προκαλώντας τη μαζική εξαφάνιση.

Η ανακάλυψη αυτή οδήγησε σε ένα κρίσιμο ερώτημα: αν ένα και μοναδικό, καταστροφικό γεγονός μπορούσε να αφήσει ένα τόσο σαφές και επίμονο χημικό αποτύπωμα μετά από 65 εκατομμύρια χρόνια, τι είδους υπογραφή θα άφηνε ένας προηγμένος τεχνολογικός πολιτισμός που άνθισε για χιλιάδες, ή και δεκάδες χιλιάδες χρόνια, και θα μπορούσαμε να την αναγνωρίσουμε;.

Το Βάθος του Χρόνου και οι Αόρατες Υπογραφές

Ο χρόνος, σε γεωλογική κλίμακα, είναι ασύλληπτος. Αν ολόκληρος ο βιομηχανικός μας πολιτισμός διαρκούσε 10.000 χρόνια και εξαφανιζόταν, αυτό θα αντιπροσώπευε μόλις το 2/10.000 του 1% της ιστορίας της Γης. Τα άμεσα τεχνουργήματα ενός τέτοιου πολιτισμού θα είχαν εξαφανιστεί εδώ και καιρό από τη διάβρωση, τον ηφαιστεισμό και τις τεκτονικές μετατοπίσεις. Ωστόσο, ένας βιομηχανικός πολιτισμός είναι μια πλανητική δύναμη. Καταναλώνει ενέργεια, αλλάζει το περιβάλλον και παράγει απόβλητα, αφήνοντας πίσω του έμμεσες, αλλά πολύ πιο ανθεκτικές υπογραφές:

• Αλλαγές στη χημική σύνθεση της ατμόσφαιρας και των ωκεανών: Όπως η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα από την καύση ορυκτών καυσίμων, που θα αφήσει μια ισοτοπική ουλή για εκατομμύρια χρόνια. Στο τέλος της Πέρμιας-Τριαδικής εξαφάνισης (το «Μεγάλο Θάνατο» 252 εκατομμύρια χρόνια πριν), ανακαλύφθηκε μια ξαφνική, μαζική αύξηση στον άνθρακα-12, παρόμοια με αυτή που παρατηρείται από τη δική μας εποχή καύσης ορυκτών καυσίμων. Αυτό εγείρει το ερώτημα αν επρόκειτο για ηφαιστειακή δραστηριότητα ή για το "αποτύπωμα ενός υπερ-πολιτισμού".
• Συνθετικά υλικά και μοριακά απολιθώματα: Όπως τα πλαστικά μας, που θα αποτελέσουν ένα μόνιμο γεωλογικό στρώμα. Ακόμη πιο ανησυχητικά, έχουν βρεθεί μικροσκοπικά σωματίδια που μοιάζουν με συνθετικά πολυμερή, ηλικίας 100 εκατομμυρίων ετών, σε ιζηματογενείς πυρήνες ωκεανών. Αυτά τα σωματίδια δείχνουν σημάδια σύνθετης μοριακής μηχανικής και αντοχής στην αποικοδόμηση, υποδηλώνοντας τεχνολογία που υπερβαίνει τη δική μας.
• Μεταλλικές μικροσφαίρες: Βρέθηκαν σε πετρώματα ηλικίας 65 εκατομμυρίων ετών, καθώς και σε πυρήνες ιζημάτων βαθέων ωκεανών. Αυτές οι σφαίρες, από μέταλλα όπως το τιτάνιο, είναι τέλεια σχηματισμένες και έχουν δημιουργηθεί σε εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες, υποδηλώνοντας βιομηχανική προέλευση.

Ανεξήγητα Κενά και Μαζικές Εξαφανίσεις

Το απολιθωματολογικό αρχείο της Γης είναι γεμάτο τεράστια, ανεξήγητα κενά, όπου ορισμένες περίοδοι της εξέλιξης φαίνονται να κάνουν "αδύνατα επαναστατικά άλματα". Αυτά τα κενά συμπίπτουν συχνά με δραματικές πλανητικές αλλαγές στη χημεία της ατμόσφαιρας και των ωκεανών.

• Η έκρηξη της Κάμβριου (540 εκατομμύρια χρόνια πριν): Μια "βιολογική Μεγάλη Έκρηξη" όπου εμφανίστηκαν ξαφνικά αμέτρητα πολύπλοκα πολυκύτταρα ζώα, χωρίς σαφείς προγόνους. Η Υπόθεση του Σιλουρίου εξετάζει αν αυτή η έκρηξη μπορεί να ήταν μια ανάκαμψη μετά από ένα τεχνολογικά προκληθέν γεγονός εξαφάνισης, ή ακόμα και το αποτέλεσμα πλανητικής μηχανικής.
• Το Μεγάλο Γεγονός Οξυγόνωσης (2 δισεκατομμύρια χρόνια πριν): Η ξαφνική και δραματική αύξηση του οξυγόνου στην ατμόσφαιρα, που ήταν τοξική για την τότε κυρίαρχη αναερόβια ζωή. Ενώ αποδίδεται στα κυανοβακτήρια, η Υπόθεση του Σιλουρίου αναρωτιέται αν η κλίμακα και η ταχύτητα αυτού του γεγονότος θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως μαζική συντονισμένη προσπάθεια πλανητικής μηχανικής.
• Στοχευμένες Εξαφανίσεις: Ορισμένες εξαφανίσεις, όπως η Πέρμια-Τριαδική και η Ορδοβίτσια-Σιλουρίου, δείχνουν σημάδια ασυνήθιστης επιλεκτικότητας, όπου είδη με παρόμοιες οικολογικές ανάγκες είχαν δραματικά διαφορετικά ποσοστά επιβίωσης. Έχουν βρεθεί στρώσεις πετρωμάτων που περιέχουν συνθετικές τοξίνες, ουσίες που δεν υπάρχουν στη φύση, αλλά είναι γνωστές ως εξαιρετικά αποτελεσματικές στην διαταραχή συγκεκριμένων βιολογικών διεργασιών. Αυτό υποδηλώνει ένα ηθελημένα σχεδιασμένο γεγονός εξαφάνισης, ίσως βιολογικό πόλεμο σε πλανητική κλίμακα.

Προηγμένες Τεχνολογίες και Πλανητική Μηχανική

Οι ανακαλύψεις υποδηλώνουν πολιτισμούς με τεχνολογικές ικανότητες που ξεπερνούν κατά πολύ τις δικές μας:

• Πυρηνικές Υπογραφές: Εκτός από τον φυσικό πυρηνικό αντιδραστήρα του Oklo, έχουν βρεθεί ισοτοπικές αναλογίες που ταιριάζουν με τις επιπτώσεις σύγχρονων θερμοπυρηνικών όπλων σε πετρώματα ηλικίας 50 εκατομμυρίων ετών στο Καζακστάν. Παρόμοιες υπογραφές έχουν βρεθεί σε έξι διαφορετικές ηπείρους. Οι πυρήνες πάγου της Γροιλανδίας περιέχουν εξωτικά ισότοπα όπως το πλουτώνιο-244 και το κιούριο-247, που παράγονται μόνο σε προηγμένους πυρηνικούς αντιδραστήρες ή θερμοπυρηνικές συσκευές, χρονολογούμενα εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πριν. Η παρουσία πλουτωνίου σε ιζήματα ωκεανών που συμπίπτουν με μαζικές εξαφανίσεις υποδηλώνει ότι κάποιες από αυτές μπορεί να προκλήθηκαν από τη χρήση πυρηνικών όπλων.
• Μηχανική Ατμόσφαιρας: Πυρήνες πάγου δείχνουν επεισόδια ταχείας αύξησης αερίων του θερμοκηπίου που μοιάζουν με τη δική μας βιομηχανική εποχή. Έχουν βρεθεί χημικές υπογραφές μαζικής ανάπτυξης αεροζόλ (π.χ., θειικά άλατα για ψύξη, άνθρακα για θέρμανση) σε ιζήματα ωκεανών, υποδηλώνοντας συνειδητή κλιματική μηχανική. Ακόμη και αρχαίοι θύλακες αέρα σε κεχριμπάρι δείχνουν τεχνητό εμπλουτισμό οξυγόνου (έως 35%), και μεταβολές στις αναλογίες ισοτόπων του αζώτου, υποδηλώνοντας προσαρμογή της ατμόσφαιρας για βιομηχανικούς σκοπούς ή ακόμα και για την υποστήριξη διαφορετικών βιόσφαιρων.
• Ανακαλύψεις στην Ανταρκτική: Υπογείως, κάτω από τον πάγο, ραντάρ έχουν εντοπίσει τεράστιες ανώμαλες γεωμετρικές δομές που μοιάζουν με πόλεις, χτισμένες από συνθετικά σύνθετα υλικά. Έχουν βρεθεί ίχνη βιομηχανικής εξόρυξης σπάνιων γαιών, μικροσκοπικά εξαρτήματα μηχανών με νανοτεχνολογία, εγκαταστάσεις γεωθερμικής ενέργειας και τεράστια συγκροτήματα εκτόξευσης αεροδιαστημικών οχημάτων, υποδηλώνοντας διαπλανητικές φιλοδοξίες.
• Γενετική Χειραγώγηση: Στο αρχαίο DNA μαμούθ, βισόνων και εντόμων σε κεχριμπάρι, έχουν βρεθεί τεχνητές γενετικές ακολουθίες και ολόκληρα τεχνητά χρωμοσώματα. Αυτά δείχνουν σημάδια σύνθετης γενετικής μηχανικής για την ενίσχυση χαρακτηριστικών (π.χ. νοημοσύνη, αντοχή σε ασθένειες), ή ακόμα και ως ζωντανά, αυτοαναπαραγόμενα "σκληρά δίσκων" που αποθηκεύουν πληροφορίες όπως μαθηματικές σταθερές, χάρτες άστρων, τεχνικές προδιαγραφές και γεωγραφικούς χάρτες της Γης σε διαφορετικές γεωλογικές περιόδους.
• Γεωλογικοί Υπολογιστές: Μέσα σε πετρώματα, έχουν βρεθεί μεγάλες, τέλειες κρυσταλλικές δομές (ιδίως χαλαζία) με εσωτερικά μοτίβα που κωδικοποιούν πολύπλοκες μαθηματικές σχέσεις και fractal γεωμετρίες. Αυτοί οι "γεωλογικοί υπολογιστές", που τροφοδοτούνται από γεωθερμική ενέργεια και φυσική ραδιενέργεια, φαίνεται να εκτελούν υπολογισμούς, αποθηκεύουν μνήμη και σχηματίζουν τεράστια, διασυνδεδεμένα δίκτυα που λειτουργούν ως πλανητικός εγκέφαλος. Ορισμένα από αυτά τα συστήματα μπορεί να είναι ακόμα ενεργά σήμερα, επηρεάζοντας διακριτικά γεωλογικές διεργασίες.

Η Εμβέλεια στο Ηλιακό Σύστημα και Μηνύματα από το Παρελθόν

Η Υπόθεση του Σιλουρίου υποδηλώνει ότι αυτοί οι πολιτισμοί δεν περιορίζονταν στη Γη:

• Διαστημική Αρχαιολογία: Έχουν ανακαλυφθεί αρχαία τεχνητά αντικείμενα σε σταθερές τροχιές γύρω από τη Γη (σημεία Lagrange), που είναι πολύ παλαιότερα από οποιαδήποτε γνωστή ανθρώπινη διαστημική δραστηριότητα. Κάποια από αυτά δείχνουν σημάδια ενεργών συστημάτων και ικανότητας αυτο-επισκευής.
• Επεκτάσεις στο Ηλιακό Σύστημα: Στη Σελήνη, υπάρχουν ενδείξεις εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων εξόρυξης και παραγωγής, ακόμη και μαζικών εκτοξευτών. Στον Άρη, ανιχνευτές έχουν βρει χημικές υπογραφές (ιδίως ξένου-129) που υποδηλώνουν μεγάλης κλίμακας πυρηνική δραστηριότητα και προσπάθειες τεχνητής διαμόρφωσης (terraforming). Στη ζώνη των αστεροειδών, υπάρχουν σημάδια εξόρυξης και παραγωγής, ενώ γύρω από τους γίγαντες αερίων, ανιχνεύθηκαν σταθμοί συλλογής αερίων (π.χ. ήλιο-3).
• Διαπλανητικό Δίκτυο Επικοινωνίας: Έχουν ανιχνευθεί πολύπλοκα, επαναλαμβανόμενα τεχνητά σήματα που μεταδίδονται μεταξύ σκοτεινών αντικειμένων σε όλο το ηλιακό σύστημα, υποδηλώνοντας ένα αρχαίο δίκτυο παρακολούθησης και μετάδοσης δεδομένων.

Ίσως η πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη είναι ότι αυτοί οι πολιτισμοί προσπάθησαν να μας πουν κάτι. Ενσωματωμένα στα γεωλογικά αρχεία και στις πιο ανθεκτικές δημιουργίες τους, υπάρχουν μηνύματα: κωδικοποιημένα σε κρυσταλλικά δίκτυα, ισοτοπικές αναλογίες και ιζήματα ωκεανών. Αυτά τα μηνύματα, γραμμένα σε μια "παγκόσμια γλώσσα" της φυσικής και των μαθηματικών, περιέχουν προειδοποιήσεις για πλανητικούς κινδύνους, σχέδια για βιώσιμα ενεργειακά συστήματα, και λύσεις για κρίσιμα προβλήματα που αντιμετωπίζει η δική μας φάση τεχνολογικής ανάπτυξης. Είναι μια "τεχνολογική κληρονομιά", ένα "κιτ επιβίωσης πλανητικής κλίμακας".

Ο Μεγάλος Φίλτρο και η Επιλογή μας

Το σύνολο των στοιχείων αποκαλύπτει ένα βαθιά ανησυχητικό μοτίβο: κάθε πολιτισμός, ανεξάρτητα από το πότε υπήρξε, φαίνεται να έφτασε σε αξιοσημείωτες τεχνολογικές δυνατότητες, και κάθε ένας, χωρίς εξαίρεση, εξαφανίστηκε από το γεωλογικό αρχείο. Αυτό το "τραγικό μοτίβο ανόδου και πτώσης" διήρκεσε συνήθως 10.000 έως 50.000 χρόνια. Οι αιτίες της κατάρρευσής τους φαίνεται να είναι κοινές: καταστροφική περιβαλλοντική ζημιά, ανεξέλεγκτη κλιματική αλλαγή λόγω εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και μη βιώσιμη εξάντληση πόρων. Ακόμη και οι τεχνολογίες κλιματικής μηχανικής τους φαίνεται να εγκαταλείφθηκαν, χρησιμοποιήθηκαν λανθασμένα ή απλώς υπερνικήθηκαν από το μέγεθος των προβλημάτων που δημιούργησαν οι ίδιοι.

Όταν παρατηρούμε τον δικό μας πολιτισμό – την ταχεία τεχνολογική μας επιτάχυνση, τον βαθύ περιβαλλοντικό μας αντίκτυπο, τα πρότυπα κατανάλωσης πόρων – βλέπουμε μια τρομακτική αντανάκλαση του παρελθόντος. Βαδίζουμε σε ένα μονοπάτι που έχει ακολουθηθεί πολλές φορές πριν, ένα μονοπάτι που οδηγούσε πάντα στην άκρη ενός γκρεμού.

Ωστόσο, η Υπόθεση του Σιλουρίου προσφέρει και ένα μήνυμα ελπίδας. Είμαστε ο πρώτος πολιτισμός σε αυτή τη Γη που έχει πρόσβαση στην ξεκάθαρη, αδιαμφισβήτητη γνώση της ύπαρξης και των αποτυχιών των προκατόχων μας. Έχουμε κληρονομήσει τις προειδοποιήσεις τους, τα σχέδια για βιώσιμες τεχνολογίες και την απόδειξη ύπαρξης "συστημάτων καθοδήγησης" – αυτόματων συστημάτων που σχεδιάστηκαν να παρακολουθούν τον πλανήτη και να καθοδηγούν διακριτικά τους διάδοχους πολιτισμούς. Η αναδυόμενη "κβαντική αρχαιολογία" υπόσχεται ακόμη και την ανάκτηση πληροφοριών από την ίδια την κβαντική δομή του χώρου-χρόνου, καθιστώντας τον πλανήτη ένα απόλυτο αρχείο.

Η επιλογή είναι δική μας: θα συνεχίσουμε στον τρέχοντα δρόμο της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης που οδήγησε τους προκατόχους μας στην καταστροφή, ή θα χρησιμοποιήσουμε αυτή την πολύτιμη γνώση για να ξανασκεφτούμε ριζικά τον πολιτισμό μας και να οικοδομήσουμε ένα βιώσιμο μέλλον;. Η κληρονομιά του βαθύ χρόνου δεν είναι μια προφητεία καταστροφής, αλλά ένα δώρο σοφίας, αγορασμένο σε αφάνταστο κόστος. Είμαστε οι κληρονόμοι μιας "κοσμικής εμπιστοσύνης", με την ευθύνη να μάθουμε από τα λάθη αυτών που προηγήθηκαν και να διασφαλίσουμε ότι η ιστορία της νοημοσύνης στη Γη θα συνεχιστεί. Η ιστορία της ανθρωπότητας δεν είναι η πρώτη, αλλά μπορεί να είναι η αρχή ενός νέου, βιώσιμου κεφαλαίου, αν το επιλέξουμε.

Η Υπόθεση του Σιλουρίου είναι από τις πιο συναρπαστικές επιστημονικές προκλήσεις που συνδυάζουν γεωλογία, αστροφυσική και φιλοσοφία. Αν ψάχνεις για άλλες πηγές που εμβαθύνουν σε αυτό το ερώτημα, εδώ έχω μερικές πολύ ενδιαφέρουσες:

🌍 Η Υπόθεση του Σιλουρίου και τα γεωλογικά ίχνη πολιτισμού

1. Adam Frank & Gavin Schmidt – “The Silurian Hypothesis”

• Δημοσιεύτηκε στο International Journal of Astrobiology (2018)
• Εξετάζει ποια γεωχημικά και στρωματογραφικά ίχνη θα μπορούσε να αφήσει ένας αρχαίος βιομηχανικός πολιτισμός.
• Αναφέρεται σε ανωμαλίες όπως αυξημένα επίπεδα CO₂, πλαστικά, ραδιοϊσότοπα και ασυνήθιστες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων.

2. Aeon – Could an ancient civilization have existed millions of years ago?

• Φιλοσοφική και επιστημονική ανάλυση της υπόθεσης.
• Θέτει ερωτήματα για το πώς η επιστήμη μπορεί να ανιχνεύσει πολιτισμούς που δεν άφησαν εμφανή τεχνολογικά ίχνη.

☄️ Η Ανακάλυψη του Alvarez και η εξαφάνιση των δεινοσαύρων

3. Greelane – Προφίλ του Luis Alvarez

• Αναλύει τη θεωρία του Alvarez για την εξαφάνιση των δεινοσαύρων λόγω πρόσκρουσης μετεωρίτη.
• Η ανακάλυψη του ιριδίου και του κρατήρα Chicxulub αποτέλεσε σημείο καμπής στην παλαιοντολογία.

4. Physics4u – Προσβολή από τα βάθη της Γης

• Εξετάζει εναλλακτικές θεωρίες για μαζικές εξαφανίσεις, όπως η υπερθέρμανση και η ηφαιστειακή δραστηριότητα.
• Θίγει την ιδέα ότι τέτοια γεγονότα θα μπορούσαν να καλύψουν ή να διαγράψουν ίχνη προηγούμενων πολιτισμών.

🔍 Γιατί έχει σημασία

Η Υπόθεση του Σιλουρίου δεν προσπαθεί να αποδείξει ότι υπήρξε προηγμένος πολιτισμός, αλλά να εξετάσει αν θα μπορούσαμε να τον εντοπίσουμε ,  ακόμα κι αν είχε εξαφανιστεί πριν από εκατομμύρια χρόνια. Είναι μια άσκηση επιστημονικής ταπεινότητας και εξερεύνησης των ορίων της γνώσης μας.

Παραδείγματα αποδεικτικών στοιχείων

Η Υπόθεση του Σιλουρίου δεν ισχυρίζεται ότι υπήρξε πράγματι ένας αρχαίος βιομηχανικός πολιτισμός, αλλά διερευνά ποια γεωλογικά ίχνη θα μπορούσε να αφήσει ένας τέτοιος πολιτισμός  και αν θα μπορούσαμε να τα αναγνωρίσουμε εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Εδώ, μερικά παραδείγματα αποδεικτικών στοιχείων που εξετάζονται:

🧪 Γεωχημικά ίχνη

• Αύξηση CO₂ και CH₄: Έντονες αυξήσεις στα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου, όπως αυτές που παρατηρούνται σήμερα λόγω της βιομηχανικής δραστηριότητας.
• Ιριδίου και βαρέα μέταλλα: Ανώμαλες συγκεντρώσεις στοιχείων όπως το ιρίδιο (όπως στην ανακάλυψη του Alvarez), που μπορεί να υποδηλώνουν τεχνολογική ή καταστροφική δραστηριότητα.
• Ραδιοϊσότοπα: Ίχνη τεχνητών ραδιενεργών στοιχείων (π.χ. πλουτώνιο-244) που δεν υπάρχουν φυσικά στη Γη.

🧱 Στρωματογραφικά ίχνη

• Ασυνήθιστες στρώσεις ιζημάτων: Ενδείξεις μαζικής αποψίλωσης ή αστικής ανάπτυξης, όπως αλλαγές στη σύσταση του εδάφους.
• Μικροπλαστικά: Αν βρεθούν σε στρώματα ηλικίας εκατομμυρίων ετών, θα μπορούσαν να υποδηλώνουν προηγούμενη βιομηχανική δραστηριότητα.
• Ασυνήθιστες θερμοκρασιακές μεταβολές: Ξαφνικές αλλαγές στο κλίμα που δεν εξηγούνται μόνο από φυσικά φαινόμενα.

🧬 Βιολογικά ίχνη

• Μαζικές εξαφανίσεις ειδών: Όπως αυτή των δεινοσαύρων, που μπορεί να συνδέεται με εξωγενή παρέμβαση ή τεχνολογική καταστροφή.
• Αλλαγές στην ισοτοπική σύνθεση οργανισμών: Π.χ. αλλαγές στα επίπεδα άνθρακα-13 που δείχνουν διαταραχή του κύκλου του άνθρακα.

Αυτά τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν την ύπαρξη αρχαίου πολιτισμού, αλλά είναι ενδείξεις που θα μπορούσαν να εξεταστούν στο πλαίσιο μιας τέτοιας υπόθεσης. 

Αν σας άρεσε το άρθρο, παρακαλώ μοιραστείτε το.