Υψηλή χοληστερόλη σε υγιείς ανθρώπους: Ανατρέποντας τους μύθους και αμφισβητώντας τις στατίνες

Μία συζήτηση μεταξύ του οικογενειακού ιατρού Dr. Ken Berry και του PhD ερευνητή Dr. David Diamond, ο οποίος αρχικά εκπαιδεύτηκε στη Νευροεπιστήμη, εστιάζει στη λιπιδική υπόθεση, τη χοληστερόλη (συνολική χοληστερόλη, LDL) και τις σχετικές έρευνες.

Η κύρια ανησυχία που συζητείται είναι η αύξηση της χοληστερόλης (ιδίως της LDL) σε άτομα που υιοθετούν δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων, κετογονικές ή carnivore, παρά τη σημαντική βελτίωση άλλων μεταβολικών δεικτών, όπως η απώλεια βάρους, η βελτίωση της υγείας, του ύπνου και της γενικής ευεξίας. Αυτό συχνά προκαλεί ανησυχία στους ιατρούς, οδηγώντας σε συστάσεις για διακοπή της δίαιτας ή έναρξη στατινών, προκαλώντας σύγχυση στους ασθενείς.

Το προσωπικό ταξίδι του Dr. Diamond: 

Ο Dr. Diamond, νευροεπιστήμονας εδώ και 45 χρόνια, άρχισε να ενδιαφέρεται για τις καρδιακές παθήσεις πριν από 25 χρόνια. Το 1999, διαγνώστηκε με εξαιρετικά επικίνδυνα επίπεδα λιπιδίων: τριγλυκερίδια 771 mg/dL και HDL 34 mg/dL (αναλογία >2), θέτοντάς τον σε πολύ υψηλό κίνδυνο καρδιακής προσβολής. Παρά τις πιέσεις του ιατρού του για φαρμακευτική αγωγή, προσπάθησε για σχεδόν μια δεκαετία να βελτιωθεί ακολουθώντας τις συστάσεις της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA) για δίαιτα χαμηλών λιπαρών και άσκηση. Ωστόσο, τα τριγλυκερίδιά του αυξήθηκαν περαιτέρω, και πήρε βάρος. Διαβάζοντας την επιστημονική βιβλιογραφία, συνειδητοποίησε ότι τα υψηλά τριγλυκερίδια του οφείλονταν στην υπερβολική κατανάλωση υδατανθράκων (ψωμί, πατάτες, παγωτό). Μόλις μείωσε τους υδατάνθρακες, τα τριγλυκερίδιά του έπεσαν δραματικά, και η HDL του αυξήθηκε. Στη συνέχεια, διαπιστώθηκε ότι η LDL του ήταν εξαιρετικά υψηλή. Το 2007, ο ιατρός του απαίτησε να πάρει στατίνες, αλλά ο Dr. Diamond, ερευνώντας περαιτέρω, συνειδητοποίησε ότι τα υψηλά επίπεδα LDL δεν ήταν απαραίτητα λόγος ανησυχίας. Αρνήθηκε τη φαρμακευτική αγωγή και, 25 χρόνια αργότερα, δημοσιεύει έρευνες για τις καρδιαγγειακές παθήσεις, οι οποίες έχουν γίνει η δεύτερη καριέρα του.

Οικογενής Υπερχοληστερολαιμία (FH) και θνησιμότητα: 

Η οικογενής υπερχοληστερολαιμία είναι μια γενετική ανωμαλία που οδηγεί σε αστρονομικά υψηλά επίπεδα χοληστερόλης, ειδικά LDL. Ενώ ένα μικρό υποσύνολο αυτών των ατόμων όντως παθαίνει καρδιακές προσβολές σε νεαρή ηλικία, υπάρχουν πολλές μελέτες που δείχνουν ότι πολλά άτομα με FH ζουν μια πολύ μακρά και φυσιολογική ζωή. Μια σημαντική ανακάλυψη δείχνει ότι άτομα ηλικίας 70 ετών με εξαιρετικά υψηλή χοληστερόλη (FH) έχουν χαμηλότερο ποσοστό θανάτου σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό της ίδιας ηλικίας. Συγκεκριμένα, έχουν χαμηλότερα ποσοστά θανάτου από καρκίνο και μη-καρδιαγγειακές παθήσεις, χαμηλότερο ποσοστό θανάτου από λοιμώξεις και φυσιολογικό ποσοστό καρδιαγγειακών παθήσεων. Αυτές οι πληροφορίες, σύμφωνα με τον Dr. Berry και τον Dr. Diamond, δεν διδάσκονται στην ιατρική σχολή ούτε προωθούνται από την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία. Παραδοσιακά, οι ιατροί διδάσκονται ότι οι ασθενείς με FH είναι "καταδικασμένοι" να έχουν πρόωρη καρδιακή προσβολή, με μόνη ελπίδα την επιθετική χορήγηση στατινών και δίαιτα χωρίς λίπη.

Υψηλή LDL στον γενικό πληθυσμό και ο ρόλος του ανοσοποιητικού: 

Πέρα από την FH, η έρευνα δείχνει ότι καμία μελέτη δεν έχει αποδείξει πρόωρο θάνατο σε άτομα με την υψηλότερη LDL στον γενικό πληθυσμό. Γενικά, άτομα άνω των 60 ετών με πολύ υψηλή LDL είναι εξίσου υγιή ή και υγιέστερα από άτομα με χαμηλή LDL. Η LDL είναι ένα ζωτικό μόριο για τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, συνεργαζόμενη με τα λευκά αιμοσφαίρια για την εξάλειψη ιών, βακτηρίων και προκαρκινικών κυττάρων. Άτομα με την υψηλότερη χοληστερόλη πεθαίνουν λιγότερο συχνά από λοιμώξεις, καρκίνο και αυτοάνοσα νοσήματα, υποστηρίζοντας την ιδέα ότι η LDL είναι ένα ευεργετικό μόριο που δεν έχει σχεδιαστεί για να προκαλεί βλάβη. Πειράματα σε ζώα έχουν δείξει ότι η τεχνητή μείωση της LDL τα καθιστά πιο ευάλωτα σε θανατηφόρες λοιμώξεις, μειώνοντας τη λειτουργία του ανοσοποιητικού τους συστήματος.

Βαθμολογία Ασβεστίου των Στεφανιαίων Αρτηριών (CAC): 

Η βαθμολογία CAC είναι ένας πολύ πιο σημαντικός δείκτης μελλοντικού κινδύνου καρδιακής προσβολής από τα επίπεδα LDL. Όσο υψηλότερη είναι η βαθμολογία CAC, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής, και αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τα επίπεδα LDL. Στην ιδανική περίπτωση, η βαθμολογία CAC πρέπει να είναι μηδέν. Άτομα με FH και μηδενική βαθμολογία CAC δεν παρουσίασαν καρδιακές προσβολές σε διάστημα 10 ετών, παρά την υψηλή LDL τους. Αντίθετα, όσοι είχαν υψηλή βαθμολογία CAC (πάνω από 200) είχαν περισσότερες καρδιακές προσβολές, αλλά τα επίπεδα LDL τους δεν διέφεραν από εκείνα με μηδενική βαθμολογία CAC. Αυτό υποδηλώνει ότι η LDL δεν είναι ο αιτιολογικός παράγοντας, ενώ η γλυκόζη και τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα είναι πιο σημαντικά. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, παρόλο που ορισμένοι ιατροί ισχυρίζονται ότι οι στατίνες μειώνουν τη βαθμολογία CAC, οι στατίνες στην πραγματικότητα αυξάνουν το στεφανιαίο ασβέστιο. Οι υποστηρικτές των στατινών δικαιολογούν αυτή την αύξηση λέγοντας ότι οι στατίνες ελκύουν το ασβέστιο στην αρτηρία για να σταθεροποιήσουν την πλάκα, αλλά δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη για αυτόν τον ισχυρισμό. Προς το παρόν, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη θεραπεία ή φάρμακο που να μειώνει τη βαθμολογία CAC. Η αλλαγή της βαθμολογίας CAC με την πάροδο του χρόνου είναι πιο σημαντική από μια εφάπαξ μέτρηση.

Δεν υπάρχει "επικίνδυνο" όριο LDL για υγιείς ανθρώπους: 

Για ένα κατά τα άλλα υγιές άτομο με υψηλή LDL, αλλά υγιή HDL και τριγλυκερίδια, δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η υψηλή LDL από μόνη της προκαλεί καρδιακή νόσο. Ο Dr. Diamond (LDL 200, ολική χοληστερόλη 300) και ο Dr. Berry (LDL 250) επιβεβαιώνουν ότι δεν ανησυχούν για τα δικά τους υψηλά επίπεδα.

Αληθινές αιτίες καρδιακών παθήσεων (πέρα από την LDL):

• Υψηλή ινσουλίνη νηστείας και περίμετρος μέσης: Στους ασθενείς με FH, τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης νηστείας, ειδικά σε συνδυασμό με το υπερβολικό βάρος, αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής (περισσότερο από 7 φορές). Αντίθετα, ασθενείς με FH και υψηλή LDL αλλά χαμηλή ινσουλίνη νηστείας και υγιές βάρος δεν έχουν σημαντικά περισσότερες καρδιακές προσβολές.
• Προβλήματα πήξης του αίματος: Μια γενετική ανωμαλία που σχετίζεται με την ενεργοποίηση της προθρομβίνης (ένας παράγοντας πήξης) αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής (περισσότερο από δύο φορές) στον γενικό πληθυσμό και σε ασθενείς με FH. Η υπερπαραγωγή παραγόντων όπως ο παράγοντας VIII, η προθρομβίνη και το ινωδογόνο, συνδέεται στενά με καρδιακές παθήσεις.
  • Τρόποι ενεργοποίησης της πήξης: Το στρες, η υπέρταση και το υψηλό σάκχαρο στο αίμα ενεργοποιούν την οδό πήξης. Αυτοί οι παράγοντες είναι ελέγξιμοι ακόμη και με γενετική προδιάθεση. Η εξελικτική σκοπιμότητα αυτής της απόκρισης είναι η προετοιμασία του σώματος για αιμορραγία σε κατάσταση "μάχης ή φυγής". Ωστόσο, στη σύγχρονη κοινωνία, το χρόνιο στρες και η συνεχής κατανάλωση υδατανθράκων κρατούν αυτήν την οδό υπερενεργοποιημένη.
• Πάχος αίματος: Το παχύτερο αίμα αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού. Οι ενεργοποιημένοι παράγοντες πήξης (π.χ. ινωδογόνο) κάνουν το αίμα πιο παχύ. Μελέτες έχουν δείξει ότι η μείωση του ινωδογόνου αραιώνει το αίμα, ενώ η μείωση της LDL δεν έχει σημαντική επίδραση στο ιξώδες του αίματος. Οι παράγοντες πήξης είναι πολύ καλύτεροι δείκτες πρόβλεψης καρδιακής νόσου από την LDL.

Τύποι LDL: Μικρή πυκνή έναντι μεγάλης πλευστής LDL: 

Όταν το ήπαρ συσκευάζει τη χοληστερόλη, το κάνει σε μορφή VLDL. Σε υγιή άτομα με χαμηλά τριγλυκερίδια και υψηλή HDL, η LDL συσκευάζεται ως μεγάλη πλευστή LDL, η οποία δεν συσχετίζεται με καρδιακές παθήσεις και θεωρείται υγιής. Αντίθετα, σε ανθυγιεινά άτομα με μεταβολικό σύνδρομο (υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλό σάκχαρο, υψηλά τριγλυκερίδια), η LDL συσκευάζεται διαφορετικά, περιέχει περισσότερα τριγλυκερίδια και έχει διαφορετική σύνθεση, δημιουργώντας τη μικρή πυκνή LDL (ή "κατεστραμμένη LDL"). Αυτή η "κατεστραμμένη LDL" είναι μέρος του προβλήματος ενός ανθυγιεινού μεταβολισμού, οπότε το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η LDL, αλλά ο υποκείμενος ανθυγιεινός μεταβολισμός. Μελέτες δείχνουν ότι άτομα με υψηλή μικρή πυκνή LDL έχουν εξαιρετικά υψηλά τριγλυκερίδια και το 75% διαγιγνώσκονται με μεταβολικό σύνδρομο. Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία και το Αμερικανικό Κολλέγιο Καρδιολογίας δεν παρέχουν αυτές τις λεπτομερείς πληροφορίες, προωθώντας μια απλοϊκή δαιμονοποίηση της ολικής LDL-C. Η εμμονή σε αυτήν την άποψη μπορεί να οφείλεται σε οικονομικά κίνητρα, καθώς η μείωση της LDL αποτελεί ένα κερδοφόρο επιχειρηματικό μοντέλο (π.χ. έλαιο καλαμποκιού, χορτοφαγία, στατίνες). Σημειώνεται ότι τρεις τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες σε ανθρώπους έδειξαν ότι η αντικατάσταση ζωικών λιπών με έλαιο καλαμποκιού οδήγησε σε πρόωρο θάνατο, υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου και περισσότερα καρδιακά επεισόδια. Δύο από αυτές τις μελέτες αποκρύφθηκαν για δεκαετίες. Ο Dr. Diamond τονίζει: "Το να πεθάνεις με χαμηλότερη χοληστερόλη δεν είναι επιτυχημένο αποτέλεσμα". Όσον αφορά το εγκεφαλικό, η σχέση της χοληστερόλης με αυτό είναι σχεδόν ανύπαρκτη, και άτομα με την υψηλότερη χοληστερόλη έχουν γενικά χαμηλότερο ποσοστό εγκεφαλικού. Ωστόσο, η μικρή πυκνή LDL συσχετίζεται με ισχαιμικά εγκεφαλικά, πιθανώς λόγω των υποκείμενων μεταβολικών παραγόντων.

Παραπλάνηση στον τομέα των στατινών και οι κίνδυνοι τους: 

Οι διαφημίσεις και οι παρουσιάσεις στατινών σε ιατρούς χρησιμοποιούν σχετικό κίνδυνο για να μεγαλοποιήσουν τα οφέλη. Για παράδειγμα, η Crestor διαφημίζεται ότι μειώνει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής κατά 54%. Ωστόσο, τα πραγματικά δεδομένα από τη μελέτη Jupiter δείχνουν ότι η διαφορά στην απόλυτη συχνότητα καρδιακών προσβολών μεταξύ της ομάδας εικονικού φαρμάκου (0.76%) και της ομάδας Crestor (0.35%) ήταν μόλις 0.41%. Αυτή η μικρή διαφορά αντιστοιχεί σε μόλις 57 άτομα από 18.000. Στην πραγματικότητα, πάνω από το 99% των ανθρώπων σε κάθε ομάδα δεν έπαθε καρδιακή προσβολή. Οι ιατροί, λόγω έλλειψης χρόνου, βασίζονται σε απλοποιημένες παρουσιάσεις που υπερτονίζουν τα οφέλη.

Οι στατίνες έχουν σημαντικές παρενέργειες:

• Γνωστική έκπτωση/Άνοια: Η FDA αναγνωρίζει γνωστικές παρενέργειες. Μια μελέτη έδειξε ότι άτομα με άνοια ηλικίας 75 ετών, όταν διέκοψαν τις στατίνες, παρουσίασαν βελτίωση στη γνωστική τους λειτουργία και δεν διαγνώστηκαν πλέον με άνοια. Όταν ξαναπήραν τις στατίνες, η άνοια επέστρεψε. Ο εγκέφαλος παράγει τη δική του χοληστερόλη, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία νέων εγκεφαλικών κυττάρων και τη μνήμη. Ορισμένες στατίνες (π.χ. Lipitor) μπορούν να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να επηρεάσουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.
• Διαβήτης: Μια μελέτη έδειξε ότι σχεδόν το διπλάσιο ποσοστό ατόμων (από 6% σε 12%) που έλαβαν στατίνες ανέπτυξαν διαβήτη σε διάστημα έξι ετών, σε σύγκριση με την ομάδα εικονικού φαρμάκου. Αυτός ο κίνδυνος συχνά υποτιμάται ή αμφισβητείται από τους ιατρούς.
• Άλλες παρενέργειες: Μείωση της τεστοστερόνης, βλάβη στα νεφρά και στους μύες, αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του παχέος εντέρου, προβλήματα οστικής ποιότητας και τενοντίτιδα.

Οι στατίνες δεν ενδείκνυνται για υγιείς ανθρώπους με υψηλή LDL σε δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων: Μια πρόσφατη εργασία του Dr. Diamond και συνεργατών του φέρει τον τίτλο: "Η θεραπεία με στατίνες δεν ενδείκνυται για ένα άτομο με υψηλή χοληστερόλη σε δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων". Μελέτες έχουν δείξει ότι:

• Άρρωστα άτομα (υψηλά τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL): Παρουσιάζουν υψηλό ποσοστό καρδιακών προσβολών, και σε αυτά, οι στατίνες μπορούν να προσφέρουν σημαντική μείωση. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι οι στατίνες αναστέλλουν την πήξη και τη φλεγμονή.
• Υγιή άτομα (υψηλή LDL, χαμηλά τριγλυκερίδια, υψηλή HDL – "Lean Mass Hyper Responders"): Έχουν χαμηλότερο ποσοστό καρδιακών προσβολών από τα ανθυγιεινά άτομα χωρίς κανένα φάρμακο. Σε αυτή την ομάδα, οι στατίνες δεν παρέχουν κανένα σημαντικό όφελος.

Συνοπτικά οφέλη της δίαιτας χαμηλών υδατανθράκων έναντι της ανησυχίας για την υψηλή LDL: Μια δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων (σωστή ανθρώπινη διατροφή) προσφέρει πολλά οφέλη: απώλεια βάρους, μείωση αρτηριακής πίεσης και σακχάρου, γενική ευεξία. Παρόλο που η LDL-C μπορεί να αυξηθεί, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας διότι:

• Η LDL-C (ολική LDL) είναι άχρηστη καθώς δεν δίνει πληροφορίες για τα σωματίδια (μικρά vs. μεγάλα).
• Η LDL-P (αριθμός σωματιδίων LDL) είναι επίσης άχρηστη από μόνη της, καθώς δεν διαχωρίζει επαρκώς τα μικρά από τα μεγάλα σωματίδια.
• Η μικρή LDL είναι απλώς ένα μέρος ενός κατεστραμμένου μεταβολισμού.
• Οι υποστηρικτές των στατινών χρησιμοποιούν τον σχετικό κίνδυνο για να παραπλανήσουν, μεγαλοποιώντας την εμφάνιση του οφέλους.
• Για τη βελτίωση της υγείας και του μεταβολισμού, το καλύτερο που μπορεί να γίνει είναι ο έλεγχος του στρες, της αρτηριακής πίεσης και η μείωση του σακχάρου στο αίμα μέσω της μείωσης της κατανάλωσης υδατανθράκων. Οι "παρενέργειες" της δίαιτας χαμηλών υδατανθράκων περιλαμβάνουν την ανάγκη αγοράς νέων ρούχων λόγω απώλειας βάρους, κάτι που είναι σαφώς θετικό.

Ενδυνάμωση των ασθενών: 

Οι ασθενείς ενθαρρύνονται να αναζητούν τις αναφερόμενες επιστημονικές μελέτες (με βάση τον τίτλο τους) και να τις προσκομίζουν στους ιατρούς τους. Πολλοί ιατροί ενδέχεται να είναι "δεκαετίες πίσω" στην ενημέρωσή τους, βασιζόμενοι σε πληροφορίες από την AHA ή από εκπροσώπους φαρμακευτικών εταιρειών. Ο Dr. Diamond προσφέρει να μοιραστεί την πιο πρόσφατη ανοιχτής πρόσβασης εργασία του, η οποία συνοψίζει τις δυσμενείς επιπτώσεις των στατινών. Οι ασθενείς καλούνται να αμφισβητήσουν με ευγένεια τους ιατρούς τους, ζητώντας τους να διαβάσουν τις σχετικές μελέτες και να κατανοήσουν πληροφορίες που δεν έχουν λάβει από οργανισμούς όπως η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία.