Μέση Ανατολή: Στρατιωτικές Εντάσεις και Γεωπολιτική Αναδιάταξη

Εικόνα από την https://el.wikipedia.org/

Σεπτέμβριος 2025

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων, με στρατιωτικές εντάσεις που απειλούν την εύθραυστη ισορροπία της περιοχής. Από την κλιμάκωση στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα έως τις ασκήσεις στην Αίγυπτο και την παρουσία αμερικανικών δυνάμεων, η στρατιωτική κινητικότητα είναι έντονη και πολυδιάστατη.

 Ισραήλ: Έκτακτο Σχέδιο για τη Δυτική Όχθη

Ο ισραηλινός στρατός ενέκρινε ένα «σχέδιο έκτακτης ανάγκης» για μεταφορά δυνάμεων στη Δυτική Όχθη, σε περίπτωση επιθέσεων κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου. Η απόφαση αυτή έρχεται εν μέσω εντάσεων που προκαλούνται από την πρόθεση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε προσάρτηση του 82% της περιοχής, ως απάντηση στην αναμενόμενη αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους από ευρωπαϊκές χώρες στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Η στρατιωτική ηγεσία προειδοποιεί για «ευαίσθητη περίοδο», ενώ η διεθνής κοινότητα εκφράζει ανησυχία για την κλιμάκωση που απειλεί τη βιωσιμότητα της λύσης των δύο κρατών.

Επιχείρηση στη Γάζα: Σχέδια Κατεδάφισης και Επιστράτευση

Η ισραηλινή κυβέρνηση ενέκρινε σχέδιο για πλήρη κατεδάφιση της Γάζας, πάνω και κάτω από το έδαφος. Ο Υπουργός Άμυνας προειδοποίησε ότι η πόλη «θα γίνει Ράφα και Μπέιτ Χανούν» αν δεν παραδοθεί η Χαμάς.

Περίπου 60.000 έφεδροι έχουν επιστρατευθεί, με στόχο την αντικατάσταση δυνάμεων στη Δυτική Όχθη και στα βόρεια σύνορα, ώστε να συμμετάσχουν στην επιχείρηση στη Γάζα. Η στρατιωτική ηγεσία ζητά τη δημιουργία «ανθρωπιστικής ζώνης» πριν την επίθεση, ενώ η κυβέρνηση πιέζει για επιτάχυνση των επιχειρήσεων.

ΗΠΑ: Αεροπλανοφόρο και Δύναμη Αποτροπής

Το αμερικανικό αεροπλανοφόρο USS Nimitz εντοπίστηκε στο λιμάνι Duqm του Ομάν, υπογραμμίζοντας την αυξημένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή. Η μετακίνηση του πλοίου ακολούθησε την πρόσφατη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν και τις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η Ουάσινγκτον διατηρεί υψηλή ετοιμότητα, με στόχο την αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης και την προστασία της ελευθερίας ναυσιπλοΐας.

Bright Star 2025: Πολυεθνική Άσκηση στην Αίγυπτο

Στην Αίγυπτο διεξάγεται η μεγαλύτερη πολυεθνική στρατιωτική άσκηση της περιοχής, Bright Star 2025, με συμμετοχή 43 χωρών και πάνω από 8.000 στρατιώτες. Οι ασκήσεις περιλαμβάνουν σενάρια για συμβατικές συγκρούσεις, τρομοκρατία, κυβερνοεπιθέσεις και χρήση drones.

Η Αίγυπτος ενισχύει τη θέση της ως περιφερειακός πυλώνας ασφάλειας, ενώ η άσκηση λειτουργεί και ως επίδειξη της εθνικής αμυντικής βιομηχανίας.

 Ανάλυση Επιπτώσεων: Πώς οι Στρατιωτικές Εντάσεις Αναδιαμορφώνουν τη Μέση Ανατολή

Οι πρόσφατες στρατιωτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς τοπικές συγκρούσεις· αποτελούν κομμάτι μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αναδιάταξης που επηρεάζει την ασφάλεια, την οικονομία και τις διεθνείς σχέσεις της περιοχής.

1. ⚖️ Διάβρωση της Αποτροπής και Νέα Ισορροπία Δυνάμεων

Η παρατεταμένη σύγκρουση στη Γάζα, οι επιθέσεις στη Συρία και η στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ έχουν διαβρώσει την παραδοσιακή ισορροπία αποτροπής στην περιοχή. Η απουσία ενός σαφούς σχεδίου για το «μετά» στη Γάζα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παρατεταμένης αστάθειας.

Η στρατηγική του Ισραήλ ευθυγραμμίζεται με τη θεωρία του «επιθετικού ρεαλισμού», σύμφωνα με την οποία οι ισχυρές δυνάμεις επιδιώκουν διαρκώς την ενίσχυση της ισχύος τους, με στόχο την περιφερειακή ηγεμονία.

2. 🕊️ Διπλωματική Αδράνεια και Αδυναμία Επίλυσης

Παρά τις εκκλήσεις για αποκλιμάκωση, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι εμπλεκόμενοι φορείς είναι πρόθυμοι ή ικανοί να προχωρήσουν σε ουσιαστικές διπλωματικές πρωτοβουλίες. Η διεθνής κοινότητα αδυνατεί να επιβάλει μηχανισμούς συλλογικής ασφάλειας, ενώ οι περιφερειακές δυνάμεις εστιάζουν σε βραχυπρόθεσμα συμφέροντα.

Η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ, υπό τον Donald Trump, αναμένεται να ενισχύσει την πίεση προς το Ιράν και να υποστηρίξει την ατζέντα του Ισραήλ, γεγονός που ενδέχεται να επιδεινώσει τις εντάσεις.

3. 💣 Κίνδυνος Περιφερειακής Επέκτασης της Σύγκρουσης

Η στρατιωτική κινητικότητα στη Δυτική Όχθη και η πιθανή προσάρτηση της περιοχής από το Ισραήλ απειλούν να προκαλέσουν ευρύτερη ανάφλεξη. Η Χεζμπολάχ, αποδυναμωμένη από την απώλεια της εφοδιαστικής της γραμμής, ενδέχεται να αναθεωρήσει τη στρατηγική της, ενώ το Ιράν αναζητά τρόπους να ανακτήσει την αποτρεπτική του ισχύ, πιθανώς μέσω πυρηνικών επιλογών.

Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία δημιουργεί κενό εξουσίας, το οποίο μπορεί να εκμεταλλευτούν τοπικές και εξωτερικές δυνάμεις, με απρόβλεπτες συνέπειες για τον Λίβανο, το Ιράκ και την Ιορδανία.

4. 🛑 Ανθρωπιστική Κρίση και Πολιτική Ριζοσπαστικοποίηση

Η Γάζα έχει μετατραπεί σε «καπνισμένα ερείπια», με τον πληθυσμό να βιώνει αδιάκοπη βία και απώλεια. Η έλλειψη πολιτικής λύσης ενισχύει την ριζοσπαστικοποίηση, ενώ η αποτυχία της διεθνούς κοινότητας να προστατεύσει τους αμάχους υπονομεύει την αξιοπιστία των διεθνών θεσμών.

Η πιθανή επίσημη προσάρτηση της Δυτικής Όχθης από το Ισραήλ θα αποτελέσει σημείο καμπής, με σοβαρές συνέπειες για την παλαιστινιακή πολιτική και την περιφερειακή σταθερότητα.

Διεθνείς Οργανισμοί και Μέση Ανατολή: Θέσεις, Πρωτοβουλίες και Διπλωματικές Πιέσεις

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία την κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή. Ο ΟΗΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Αραβικός Σύνδεσμος έχουν εκφράσει σαφείς θέσεις, προτείνοντας πολιτικά πλαίσια, ανθρωπιστική στήριξη και διπλωματικές παρεμβάσεις.

ΟΗΕ: Έκκληση για Πολιτικό Πλαίσιο και Ανθρωπιστική Προστασία

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, απηύθυνε έκτακτη ομιλία στη Σύνοδο του Αραβικού Συνδέσμου, τονίζοντας ότι «η Γάζα έχει υποστεί ανείπωτη καταστροφή» και ότι «η παγκόσμια κοινότητα έχει συλλογική ευθύνη να τερματίσει τον πόλεμο και να εξασφαλίσει μόνιμη ειρήνη».

🔹 Κύρια σημεία της παρέμβασης:

• Υποστήριξη της εκεχειρίας και της συμφωνίας ανταλλαγής ομήρων.
• Έκκληση για άμεση και απρόσκοπτη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας.
• Ανάγκη για πολιτικό πλαίσιο που θα στηρίξει την ανοικοδόμηση της Γάζας με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.
• Προειδοποίηση για τον κίνδυνο επέκτασης της σύγκρουσης σε Λίβανο και Συρία.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Σαφής Στήριξη στη Λύση των Δύο Κρατών

Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, συμμετείχε στην έκτακτη σύνοδο του Αραβικού Συνδέσμου και επανέλαβε τη δέσμευση της ΕΕ στη λύση των δύο κρατών, τονίζοντας ότι «η ΕΕ απορρίπτει κάθε προσπάθεια δημογραφικών ή εδαφικών αλλαγών στη Γάζα».

🔹 Πρωτοβουλίες της ΕΕ:

• Ενίσχυση της ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω της UNRWA και της αποστολής EUBAM στο πέρασμα Ράφα.
• Διπλωματικές πιέσεις προς Ισραήλ και Παλαιστινιακή Αρχή για πλήρη εφαρμογή της εκεχειρίας.
• Συμμετοχή στη «Παγκόσμια Συμμαχία για την Εφαρμογή της Λύσης των Δύο Κρατών».
• Στήριξη της Παλαιστινιακής Αρχής σε θέματα διακυβέρνησης και μεταρρυθμίσεων.

Αραβικός Σύνδεσμος: Ενότητα και Πίεση για Αφοπλισμό της Χαμάς

Ο Αραβικός Σύνδεσμος, σε συνεργασία με την ΕΕ και 17 χώρες, υποστήριξε κοινό κείμενο στο πλαίσιο του ΟΗΕ, καλώντας τη Χαμάς να αφοπλιστεί και να ενταχθεί σε πολιτική διαδικασία για την επίτευξη της λύσης των δύο κρατών.

🔹 Θέσεις του Συνδέσμου:

• Καταδίκη των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα ως «υπερβολικά δυσανάλογες».
• Στήριξη της Παλαιστινιακής Αρχής ως νόμιμου εκπροσώπου του παλαιστινιακού λαού.
• Πρόταση για διεθνή διάσκεψη υπό την αιγίδα του ΟΗΕ για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή.
• Ενίσχυση της συνεργασίας με την Αίγυπτο και το Κατάρ για διαμεσολάβηση.

Συμπερασματική Ανάλυση

Οι τρεις οργανισμοί συγκλίνουν σε βασικές αρχές:

• Τερματισμός των εχθροπραξιών.
• Ανθρωπιστική προστασία και βοήθεια.
• Πολιτική λύση με βάση το διεθνές δίκαιο και τη λύση των δύο κρατών.

Ωστόσο, η απουσία μηχανισμών επιβολής και η πολυπλοκότητα των εσωτερικών πολιτικών των εμπλεκόμενων κρατών καθιστούν δύσκολη την υλοποίηση αυτών των θέσεων. Η διεθνής κοινότητα βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: είτε θα ενισχύσει την πολυμερή διπλωματία, είτε θα παρακολουθεί την περαιτέρω αποσταθεροποίηση της περιοχής.

Μεγάλες Δυνάμεις και Μέση Ανατολή: ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα σε Αντίθετες Τροχιές

Η Μέση Ανατολή παραμένει πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα να ακολουθούν διαφορετικές στρατηγικές, συμμαχίες και αφηγήματα. Οι πρόσφατες εξελίξεις αποκαλύπτουν βαθιές γεωπολιτικές μετατοπίσεις και την προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας τάξης.

Ηνωμένες Πολιτείες: Στρατιωτική Παρέμβαση και Πίεση στο Ιράν

Η κυβέρνηση Τραμπ πραγματοποίησε αεροπορικές επιθέσεις σε τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν (Natanz, Fordow και Isfahan) στα τέλη Ιουνίου, στο πλαίσιο της 12ήμερης σύγκρουσης Ισραήλ–Ιράν. Ο Πρόεδρος Τραμπ χαρακτήρισε την επιχείρηση «θεαματική στρατιωτική επιτυχία», αν και οι υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν καθυστέρησε μόνο κατά δύο χρόνια.

🔹 Στρατηγικές επιδιώξεις:

• Ενίσχυση της αποτροπής απέναντι στο Ιράν και τις φιλοϊρανικές ομάδες.
• Στήριξη του Ισραήλ σε επιχειρήσεις στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.
• Πίεση για επαναφορά των κυρώσεων μέσω του μηχανισμού “snapback” του ΟΗΕ.
• Ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.

Ρωσία: Συμμαχία με το Ιράν και Αντιπαράθεση με τη Δύση

Η Ρωσία έχει ενισχύσει τη στρατηγική της συνεργασία με το Ιράν, στέλνοντας δεκάδες πυρηνικούς επιστήμονες και υποστηρίζοντας την ανάπτυξη του ιρανικού πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος. Παράλληλα, ο Πρόεδρος Πούτιν συμμετείχε στη Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), όπου παρουσίασε το όραμά του για έναν «νέο πολυπολικό κόσμο».

🔹 Κύριες θέσεις:

• Καταδίκη των αμερικανικών επιθέσεων ως «παραβίαση του διεθνούς δικαίου».
• Στήριξη του Ιράν σε διπλωματικό και τεχνολογικό επίπεδο.
• Προώθηση της χρήσης του ρουβλίου και του γουάν στις διεθνείς συναλλαγές.
• Αντίσταση στις κυρώσεις μέσω εναλλακτικών εμπορικών δικτύων.

Κίνα: Οικονομική Διπλωματία και Παράλληλη Παγκόσμια Τάξη

Η Κίνα, μέσω του Προέδρου Σι Τζινπίνγκ, παρουσίασε το νέο «Παγκόσμιο Πρωτοβουλία Διακυβέρνησης» (GGI) στη Σύνοδο του SCO, προωθώντας ένα εναλλακτικό μοντέλο διεθνούς τάξης, βασισμένο στην «κυριαρχική ισότητα» και την «αληθινή πολυμέρεια».

🔹 Στρατηγικές κινήσεις:

• Οικονομική στήριξη προς χώρες της Μέσης Ανατολής μέσω νέας αναπτυξιακής τράπεζας του SCO.
• Στήριξη του Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα και στην ενεργειακή συνεργασία.
• Αντίθεση στην «ηγεμονία» των ΗΠΑ και στην πολιτική των κυρώσεων.
• Ενίσχυση της παρουσίας στην περιοχή μέσω επενδύσεων και διπλωματικών σχέσεων.

Συμπερασματική Ανάλυση

Οι ΗΠΑ επιλέγουν την στρατιωτική αποτροπή και την πίεση, ενώ Ρωσία και Κίνα προωθούν ένα εναλλακτικό μοντέλο συνεργασίας, με έμφαση στην οικονομία και την πολυμέρεια. Η Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης αφηγήσεων: της δυτικής τάξης πραγμάτων και της αναδυόμενης ευρασιατικής συμμαχίας.

Η σύγκρουση δεν είναι μόνο στρατιωτική· είναι και θεσμική, οικονομική και ιδεολογική. Το αποτέλεσμα θα καθορίσει όχι μόνο την τύχη της περιοχής, αλλά και την αρχιτεκτονική της παγκόσμιας διακυβέρνησης για τις επόμενες δεκαετίες.

Πηγές:

1. Satellite Photos Show Activity at Iran Nuclear Site After US Bombing
2. Russia And China Defying Trump: Redefining A New World Order – Forbes
3. China, Russia pledge new global order at Shanghai Cooperation summit – Al Jazeera
4. Iran Update – Institute for the Study of War

1. Ομιλία του Προέδρου Αντόνιο Κόστα στη Σύνοδο του Αραβικού Συνδέσμου
2. Δήλωση του Γ.Γ. ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες για τη Γάζα
3. Αραβικός Σύνδεσμος και ΕΕ καλούν τη Χαμάς να αφοπλιστεί

1. Israeli army drafts ‘emergency plan’ for West Bank troop transfers
2. Israeli army says razing Gaza City could take over a year
3. Satellites Spot US Aircraft Carrier in Middle East
4. Joint exercises, a fillip to Egypt military’s growing clout

5. Πηγές Ανάλυσης:

   1. Oxford Analytica – Prospects for Middle East Security in 2025
   2. Middle East Council on Global Affairs – MENA Outlook for 2025
   3. Stimson Center – Middle East Instability Will Persist