Υποχώρηση χωρίς αντάλλαγμα: Το SAFE ως ευρωπαϊκό φύλλο συκής για την ελληνική απραξία

Υποχώρηση χωρίς αντάλλαγμα: Το SAFE ως ευρωπαϊκό φύλλο συκής για την ελληνική απραξία

Μια ακόμη οπισθοχώρηση μπροστά στην τουρκική προκλητικότητα Η υιοθέτηση του Κανονισμού SAFE (Security Action for Europe) από το Συμβούλιο της ΕΕ, συνοδευόμενη από προϋπολογισμό 150 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας υπό την πρωτοβουλία "Readiness 2030", θα μπορούσε να σημάνει μια νέα περίοδο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ωστόσο, αντί να αξιοποιηθεί στρατηγικά, μετατρέπεται σε παράδειγμα πολιτικής υποχώρησης της κυβέρνησης Μητσοτάκη, η οποία, επιλέγοντας την τακτική του κατευνασμού απέναντι στην Τουρκία, αφήνει ακάλυπτα τα εθνικά συμφέροντα της χώρας. Αυτή η στάση ελλοχεύει σοβαρούς κινδύνους για την ελληνική κυριαρχία και το μέλλον της πατρίδας.

Αποκάλυψη: Η κυβέρνηση αποδέχτηκε τη συμμετοχή της Τουρκίας στον SAFE Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ελλάδα όχι μόνο δεν μπλόκαρε τη συμμετοχή της Τουρκίας στον Κανονισμό SAFE, αλλά συνειδητά συναίνεσε στη σταδιακή της εμπλοκή μέσω της διαδικασίας των «ομονοούντων χωρών». Παρά τις πρόνοιες του Άρθρου 218 της Συνθήκης της ΕΕ, που προβλέπουν ομοφωνία για συμφωνίες με τρίτες χώρες σε θέματα άμυνας, η ελληνική κυβέρνηση δεν αξιοποίησε αυτό το δικαίωμα βέτο. Η ελληνική αποστολή περιορίστηκε σε μια συμβολική δήλωση, ενώ γνώριζε ότι τέτοιες αναφορές δεν παράγουν νομικό αποτέλεσμα.

Διαδικαστικά και θεσμικά ερωτήματα Ο Κανονισμός SAFE αποτελεί πλήγμα και από θεσμικής απόψεως. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργοποίησε το Άρθρο 122 της Συνθήκης, παρακάμπτοντας το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το μόνο άμεσα εκλεγμένο όργανο της Ένωσης. Η Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων (JURI) αμφισβήτησε τη νομιμότητα αυτής της διαδικασίας, ενώ και η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα ζήτησε την τήρηση της κανονικής νομοθετικής πορείας. Παρ’ όλα αυτά, το Συμβούλιο επέμεινε και η ελληνική κυβέρνηση τήρησε σιγή ασυρμάτου.

Η λανθασμένη στρατηγική της εξομάλυνσης Η κυβερνητική επιλογή να συνδέσει την άρση του casus belli, μια απειλή πολέμου που αφορά τη νόμιμη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων– με την ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας και την πρόσβασή της σε ευρωπαϊκά κονδύλια αποδεικνύεται επιζήμια. Την ίδια ώρα, η Τουρκία συνεχίζει την επεκτατική της πολιτική, όπως φάνηκε και από την εξαγορά της ιταλικής Piaggio από την Baykar, μια εταιρεία με στενές διασυνδέσεις με την τουρκική πολιτική ηγεσία.

Η περιώνυμη «Λευκή Βίβλος» της ΕΕ, που η Ελλάδα στήριξε χωρίς αντιρρήσεις, προωθεί ένα πλαίσιο συνεργασίας που αγνοεί τις αυταρχικές και αντιδυτικές τάσεις της Τουρκίας. Η απάθεια της Αθήνας στις δηλώσεις του Καγκελάριου Μέρτς, που αντιμετώπισε τα ελληνοτουρκικά ως τυπικά ζητήματα και ενθάρρυνε την πώληση Eurofighters στην Άγκυρα, μαρτυρά μια αποτυχημένη εξωτερική πολιτική που αφήνει ανοιχτά όλα τα κρίσιμα εθνικά ζητήματα.

Απουσία στρατηγικού σχεδιασμού Παρά τις εξαγγελίες για «ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας», τα ουσιαστικά προβλήματα –κατοχή της Κύπρου, παραβιάσεις εθνικού εναερίου χώρου, θαλάσσιες ζώνες– παραμένουν ανεπίλυτα. Η προσέγγιση αυτή παραγνωρίζει την πραγματικότητα μιας Τουρκίας που δρα ενεργά ενάντια στα συμφέροντα της Δύσης, απειλεί τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει τους δεσμούς της με τους BRICS, αδιαφορώντας για τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις.

Εθνική στάση: η ανάγκη για αναθεώρηση Η Ελλάδα είχε το δικαίωμα και την υποχρέωση να μπλοκάρει τη συμμετοχή της Τουρκίας στον Κανονισμό SAFE. Αντί αυτού, η ελληνική πλευρά ενέκρινε τη σταδιακή εμπλοκή της γείτονος, ανοίγοντας τον δρόμο για μεγαλύτερες προκλήσεις στο μέλλον. Η επιλογή αυτή συνιστά υποχώρηση με πιθανές βαριές συνέπειες για την ελληνική ασφάλεια.

Η Ελλάδα οφείλει να στηρίξει την προσφυγή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, να απαιτήσει την ενεργοποίηση του Άρθρου 218 για την ενίσχυση της διαφάνειας και να διεκδικήσει την εφαρμογή μηχανισμών εποπτείας. Μόνον έτσι μπορεί να προστατευθεί ουσιαστικά η ελληνική κυριαρχία έναντι της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής.

Ίσως, τελικά, τα ερωτήματα που διατύπωσε ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας ΤΑ ΝΕΑ, παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα. Η απουσία απαντήσεων δεν είναι απλώς απογοητευτική, είναι ενδεικτική ενός πολιτικού συστήματος σε αμηχανία, που προτιμά τις επιφανειακές εντυπώσεις από τις ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Η πρόσφατη έγκριση του Κανονισμού SAFE από το Συμβούλιο της Ε.Ε., με προϋπολογισμό ύψους 150 δισ. ευρώ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Readiness 2030», θα μπορούσε να είναι μια ιστορική καμπή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Αντί γι’ αυτό, αναδεικνύεται σε ακόμα μία ένδειξη της αποτυχίας της ελληνικής κυβέρνησης να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, καθώς η παθητική στάση της έναντι της Άγκυρας μεταφράζεται σε άνευ όρων αποδοχή τετελεσμένων που θέτουν σε δοκιμασία την εθνική κυριαρχία.

Έλλειμμα θεσμικής υπευθυνότητας και πολιτικής βούλησης

Ο κανονισμός SAFE συνιστά ένα διπλό πλήγμα για τη χώρα μας. Πρώτον, η επίκληση του Άρθρου 122 της Συνθήκης ΕΕ για την παράκαμψη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οργάνου με δημοκρατική νομιμοποίηση, δημιούργησε εύλογες αντιδράσεις. Η Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων χαρακτήρισε την επιλογή νομικά αβάσιμη, ενώ η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, απαίτησε την τήρηση των καθιερωμένων διαδικασιών. Κι όμως, η ελληνική πλευρά επέλεξε τη σιγή. Δεν τάχθηκε στο πλευρό της νομιμότητας, δεν στήριξε την προσφυγή στο Δικαστήριο της ΕΕ, αποδεχόμενη de facto μια πρακτική που πλήττει τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης.

Δεύτερον, η επιλογή να παρακαμφθεί το Άρθρο 218, που προβλέπει την ανάγκη ομοφωνίας για συμφωνίες με τρίτα κράτη στον τομέα της άμυνας, στερεί από την Ελλάδα και την Κύπρο το δικαίωμα βέτο στην ενδεχόμενη εμπλοκή της Τουρκίας. Το μόνο που εξασφαλίστηκε από ελληνικής πλευράς ήταν μια γενική και νομικά ασθενής αναφορά σε σχετικά άρθρα, ενσωματωμένη σε παράρτημα χωρίς ουσιαστική ισχύ. Η περιγραφή της Τουρκίας ως «ομονοούσας» χώρας, παρά τα διαχρονικά επιθετικά της δόγματα και τις καταπατήσεις, είναι εξωφρενική και προσβλητική τόσο για την κοινή λογική όσο και για τα ευρωπαϊκά ιδεώδη.

Η πολιτική του κατευνασμού σε πλήρες αδιέξοδο

Η απόπειρα σύνδεσης της άρσης του casus belli με την πρόσβαση της Άγκυρας σε ευρωπαϊκά κονδύλια αποδείχθηκε μάταιη. Η Τουρκία συνεχίζει να εργαλειοποιεί τη διπλωματία προς όφελός της, όπως φανερώνει η εξαγορά της Piaggio από την τουρκική Baykar. Η ευρωπαϊκή «Λευκή Βίβλος», στην οποία η ελληνική κυβέρνηση έδωσε ψήφο στήριξης, κινείται σε επικίνδυνη αφέλεια, επιμένοντας σε ένα αφήγημα «αμοιβαίου οφέλους», την ώρα που η Άγκυρα απομακρύνεται σταθερά από τον ευρωπαϊκό πυρήνα.

Η σιωπηλή αποδοχή των θέσεων του Γερμανού Καγκελάριου Μέρτς, ο οποίος χαρακτήρισε τυπικά τα προβλήματα με την Τουρκία, ενισχύει την εντύπωση μιας κυβέρνησης που παρακολουθεί απαθής τις εξελίξεις. Η δήθεν «Διακήρυξη Φιλίας και Συνεργασίας» είναι περισσότερο για το θεαθήναι παρά για ουσία, καθώς τα σημαντικά ζητήματα, θαλάσσιες ζώνες, παραβιάσεις, κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους, παραμένουν άθικτα και άλυτα.

Αδυναμία άσκησης πολιτικής με κύρος

Η Ελλάδα είχε κάθε δυνατότητα να ασκήσει πίεση ή ακόμη και να μπλοκάρει τη συμμετοχή της Τουρκίας στον μηχανισμό SAFE. Αντ’ αυτού, η κυβερνητική ηγεσία επέλεξε να αποδεχθεί μια ασαφώς προσδιορισμένη «σταδιακή προσέγγιση», η οποία ενδέχεται να ανοίξει την πόρτα σε περαιτέρω υποχωρήσεις στο μέλλον.

Αυτή η επιλογή εκθέτει τη χώρα σε κινδύνους και την καθιστά ουραγό των εξελίξεων. Αν υπάρχει ακόμα περιθώριο για εθνική αξιοπρέπεια, αυτό θα ήταν η ενεργός στήριξη της κοινοβουλευτικής προσφυγής στο ΔΕΕ, η απαίτηση για εφαρμογή του Άρθρου 218 και η θεσμοθέτηση μηχανισμών ελέγχου στη διαδικασία εφαρμογής του SAFE.

Τέλος, είναι αξιοσημείωτο ότι τα ερωτήματα που είχε θέσει παλαιότερα ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, μοιάζουν σήμερα πιο επίκαιρα από ποτέ. Κι όμως, ουδείς μπήκε στον κόπο να απαντήσει. Αντίθετα, το μόνο που φαίνεται να απασχολεί ορισμένους είναι η κατασκευή δημοσκοπικών εντυπώσεων, αγνοώντας τον πολιτικό κίνδυνο που καραδοκεί.